AYFER TUZCU ÜNSAL

Masal ve ötesi...

Mesut Alp isminde Mardinli bir arkeolog var. İnternette çok sayıda videosu bulunuyor. Bir vasıta ile derslerine dahil oldum, ondan ders almayı pek seviyorum.

Pandemi başladığından ve zoom icad edildiğinden beri ilgimi çeken, merâk ettiğim konularda ders almaktayım. Ders aldığım insanlardan birisi de Mesut ve ekibi. Önce Mezotopamya’yı sonra, Ortadoğu’yu anlattılar bize. Derken Mesut, kendisini arkeolog olmaya götüren annesinin çocukken anlattığı masallardan bahsetmeye başladı. Ve sonuçta kendine göre öncelik verdiği masalları ayda bir kez zoom aracılığı ile anlatmaya başladı.

Diyarbakir 2013 114

Mesut, ilk günden beri dersleri interaktif yapıyor. Yâni hem kendisinin hem de bizim görüntü ve seslerimiz açık. Toplatıya katıldığımız anda, katılımcıları selâmlıyor, hallerini hatırlarını soruyor. Bu şekilde canlı katılım olunca ders daha verimli hale geliyor. Sorular hem yeni şeyler öğrenmemizi hem de bilgi katkısı sağlıyor.

Diyarbakir 2013 109

Dengbêj, masal anlatan kişi demek. Diyarbakır'da dengbêj evi bile var. Fotoğraflarda 2013 yılında Diyarbakır’da dinlediğim dengbêjleri görüyorsunuz. Dengbêjler masallarını Kürtçe anlattıkları için doğal olarak anlattıklarından bir şey anlamıyorsunuz. Ancak, ahenkli ses ve ritm sizi büyülüyor. Bir kaç dakika içerisinde hayalinizdeki herhangi bir masalı kendinizle bütünleştirip başka bir aleme dalıyorsunuz.

Diyarbakir 2013 113

Neden dengbêji yazdım? Mesut, modern zamanların dengbêji aslında... Cahit Saraç, "Gaziantep'in Tiyatro Tarihi" isimli eserinde Antep'te Kalealtı’na gelen destan okuyucularından bahseder. Eminim o destanları okuyanlar, Anadolu'da oradan oraya giderek masal anlatıp ekmek parası kazanan dengbêjlerdi aslında.

Diyarbakir 2013 117

Işık Pamir’in bir yorumunda anlattığına göre dengbejlik, Büyük Iskenderin Doğuyu fetetmesiyle doğmuş… Ve Pamir diyor ki: “Neticesinde de bugün  Türkiye’de Iran’da, Afganistan’da, Hindistan’da, İskender üstüne hikayeler, destanlar anlatılır. Ve hatta ellerine kılıç veya benzeri bir şey alarak sanki tiyatro sahnesindeymiş gibi roller yaparak anlattıklarıyla çocukları ve  büyükleri eğlendiren insanlar vardır, onlara da dengbej denir. Bir defasında anlattığım gibi birisi, elinde kılıçla, İskender’in kördüğümü/Gordiyon nasıl kestiğini palavralı bir şekilde anlatarak bizi pek eğlendirmişti”.

Diyarbakir 2013 119

Pamir böyle derken, Vikipedia, dengbêj sözcüğünün kelime anlamını; sesli söylem olarak vermiş. Yani dengbêj, sözün ahenkle icra edilmesini sağlayan, sese biçim, hayat, renk veren kişi demekmiş. Dengbêjler genellikle köyden köye dolaşarak, hayatlarını, söyledikleri destanlar, kılamlar, ilahiler ve hikayelerle kazanırlardı. Bazıları tef ve kaval gibi çalgılarla söyleseler de, dengbêjlerin çoğu herhangi bir çalgı aleti kullanmadan, gırtlak gücüne dayanarak sanatlarını icra ederlerdi. Dengbêjler, kahramanlıkların anlatıldığı masallar kadar, kötülüklerden bahseden,  avcılığı, baharın güzelliğini anlatan destanlar da seslendirirler. Düğün ve eğlencelerde mutluluğu dile getirdikleri kadar, zaferlerin heyecanını anlatır, hastalıktan kaynaklı acıları, haksızlıkları da dile getirirler.  

Dengbêjlik; bugün VanKarsErzurumAğrıMuş gibi yerleşim yeri köylerinde halen sürdürülmektedir.

 

08 Mart 2021
Captcha işaretlenmemiş.
Yazarın Diğer Yazıları
COĞRAFYA ÖĞRETMENİM NİLÜFER HANIM

29 Kas 2021

KURU SEBZELER ÜZERİNE…

22 Kas 2021

Arkadaşımın annesi

15 Kas 2021

ANILARIMDA ABİM…

09 Kas 2021

ADI AYTEN

01 Kas 2021

Babamı yazmak istedim bugün...

25 Eki 2021

Hoş bir sonbahar günü

18 Eki 2021

Acı kahvenin küçük hikayesi

11 Eki 2021

Fıstık 3 (Ben fıstık, fıstık sakızı ve çedene)

04 Eki 2021

Menengiç sürgünleri ile yapılan yemekler

27 Eyl 2021