Yaşlandıkça insanların karakterleri nasıl değişiyor?

Bilim insanları, yaşlandıkça insanların kişilik özelliklerinin de değiştiğini ortaya koyuyor. Peki ama bu değişimler neden kaynaklanıyor ve yaş, insanları nasıl etkiliyor?

Cumhuriyet > Yaşam - 21 Ocak 2021

Gazeteci Henry Trewhitt, gözlerini Başkan Ronald Reagan'a kararlıkla dikti ve "Sayın Başkan, birkaç haftadır düşündüğüm bir konuyu gündeme getirmek ve bunu da özellikle ulusal güvenlik açısından yapmak istiyorum" dedi.

Takvimler, 1984 yılının ekim ayını gösteriyordu. Bir dört yıl daha başkanlık görevini sürdürmek için kampanyasına devam eden Reagan, rakibiyle canlı tartışma programında karşı karşıya gelmişti.

Birkaç hafta önce yapılan bir önceki canlı tartışmada kötü bir performans sergilemişti.

73 yaşında başkanlık için çok yaşlı olduğu kulaktan kulağa fısıldanıyordu.

Reagan, o dönem başkanlık koltuğunda oturan en yaşlı siyasetçiydi. Bu rekor, önce 74 yaşındaki Donald Trump tarafından, onun rekoru da 77 yaşındaki Joe Biden tarafından kırıldı.

ZOR SORUYA ZEKİ YANIT

Trewhitt, aslında Regan'ın stres altında çalışmaya devam edip edemeyeceğini anlamak istiyordu.

"Hiç de değil, Bay Trehwitt" diye cevapladı, Reagan gülümsemesini geri tutarak:

"Ve yaş meselesini bu kampanyanın gündemine getirmeyeceğimi ve siyasi kazanım adına rakibimin gençliğini ve deneyimsizliğini kullanmayacağımı bilmenizi isterim."

Verdiği bu yanıt, seyircilerden kahkaha ve alkış aldı. Birkaç hafta sonra yapılan seçimlerden de ezici bir galibiyetle çıktı.

Oysa Reagan'ın yaptığı espride sandığından daha çok gerçeklik payı vardı.

Sadece deneyim değil, aynı zamanda "olgun kişilik" faktörü de Başkan'ın yanındaydı.

Gizemli bir değişim

Yaşlanmanın getirdiği fiziksel dönüşümlere hepimiz aşinayız: Cilt esnekliğini kaybeder, diş etleri çekilir, burun uzar, saçlar tuhaf yerlerde çıkmaya, başka yerlerden ise dökülmeye başlar ve hatta boy da kısalır.

Bilim insanları, yaşlanmanın etkileri üzerine onlarca yıl süren araştırmaların ardından artık daha gizemli başka bir değişikliği daha ortaya çıkardı.

Edinburgh Üniversitesi'nden psikolog René Mõttus, "Bu araştırmadan elde ettiğimiz net sonuçlara göre, hayatımız boyunca aynı insan olmayız" diyor.

Çoğumuz kişiliğimizin hayatımız boyunca nispeten aynı olduğunu düşünmek isteriz. Ancak araştırmalar durumun pek de böyle olmadığını gösteriyor.

Karakter özelliklerimiz sürekli değişiyor ve 70 ile 80'li yaşlara gelindiğinde ise insanlar önemli bir dönüşüm geçirmiş oluyor..

Kişiliklerimizin kademeli olarak değişmesinin bazı olumlu yanları da var.

Daha vicdanlı, daha hoş ve daha az nevrotik olabiliyoruz.

Makyavelist yaklaşımlar, narsisizm ve psikopatiyi içeren ve "Karanlık Üçlü" olarak tanımlanan kişilik özellikleri, azalma eğilime girer ve böylece suç işleme ya da madde bağımlılığı gibi zararlı davranışlara bulaşma riski de azalır.

Araştırmalar, daha fedakar ve güven duygusu yüksek bireylere dönüştüğümüzü ortaya koyuyor. Yaşla birlikte irade gücünün arttığı ve mizah anlayışının da geliştiği görülüyor.

Ayrıca, ilerleyen yaşlarda insanlar duyguları üzerinde daha fazla kontrol sahibi olmaya başlıyor.

Bu araştırmanın sonuçları aslında yaşlıların daha huysuz ve geçimsiz olduğu klişesinin de değişmesi gerektiğine işaret ediyor.

Daha değişken ve uysal kişilikler

Uzmanların yıllardır düşündüğünün aksine, insanların kişilik özelliklerinin çocuklukta ya da 30'lu yaşlarda sabitlenmek yerine, daha akıcı ve şekillenebilir olduğu anlaşılıyor.

Mõttus, "İnsanlar daha iyi ve sosyal olarak daha uyumlu hale geliyor. Yaşamla ilgili beklentileri ile toplumun talepleri arasında giderek daha iyi bir denge kurmaya başlıyor" diyor.

Psikologlar, yaşlandıkça meydana gelen değişim sürecini "kişilik olgunlaşması" olarak adlandırıyor.

Bu, gençlik dönemlerinde başlayan ve en azından 80'li yaşlara devam eden kademeli ve fark edilmesi güç bir değişim.

İlginç bir şekilde bu evrensel bir süre. Bu eğilim, Guatemala'dan Hindistan'a kadar tüm kültürlerde görülüyor.

Houston Üniversitesi'nde sosyal psikolog Rodica Damian, "Bu kişilik değişikliklerine değer yargıları koymak genellikle tartışmalı bir durum. Ancak bunun faydalı olduklarına dair bulgular mevcut" diyor.

Örneğin duygusal istikrarın düşük olması akıl sağlığı sorunları, yüksek ölüm oranları ve boşanma gibi olaylarla ilişkilendiriliyor.

Diğer yandan Damian, vicdanlı birinin bulaşıkları yıkamak gibi işlere yardımcı olma ya da aldatma eğiliminin düşük olmasından dolayı hayat arkadaşının daha mutlu olasılığının yüksek olduğunu belirtiyor.

Kişiliklerimizin daha istikrarlı yanı

Yaşlandıkça kişiliklerimiz belirli bir yöne doğru evrilirken, aynı yaş grubundaki insanlarla kıyaslandığında belli bir istikrar olduğu da gözlemleniyor.

Örneğin, yaşlandıkça bir kişinin nevrotiklik düzeyinin azalması beklenir. Bununla birlikte 11 yaşındayken yaşıtlarına göre daha nevrotik olan bir kişi, 80 yaşına geldiğinde de yine kendi yaş grubundaki en nevrotiklerden biri olabilir.

Damian, "Özümüz belli düzeyde aynı kaldığı için yaşıtlarımızla kıyaslandığında sıralamamızda fazla bir değişim olmaması normal. Ancak kendimize göre, kişiliklerimiz kesin değil, değiştirilebilir şeyler" diyor.

Kişilik değişiklikleri nasıl gelişir?

Kişilik olgunlaşması evrensel bir olgu olduğundan bazı bilim insanları kişilik değişiminin genetik etkenlerden ya da evrimsel güçlerden kaynaklanıyor olabileceğini düşünüyor.

Diğer yandan başka uzmanlar ise kişiliklerimizin kısmen genetik unsurlar tarafından şekillendirildiğine ancak yaşamımız boyunca sosyal baskılarla dönüştürüldüğüne inanıyor.

Örneğin, California Üniversitesi'nden psikolog Wiebke Bleidorn'un araştırması, insanların evlenmek, çalışma hayatına atılmak ve yetişkin sorumluluklarına üstlenmek gibi daha hızlı büyümelerinin beklendiği toplumlarda kişiliklerinin de daha genç yaşta olgunlaşma eğiliminde olduğunu ortaya koydu.

Damian, "İnsanlar davranışlarını değiştirmeye ve zamanla daha sorumlu olmaya zorlanıyorlar. Kişiliklerimiz hayatın zorluklarıyla başa çıkmamıza yardımcı olmak için değişiyor" diyor.

Peki ama çok yaşlandığımızda neler olur?

Yaşam süremiz boyunca nasıl değiştiğimizi incelemenin iki olası yolu var.

Birincisi, farklı yaş gruplarına mensup çok sayıda insanı ele almak ve kişilikleri arasındaki farkları incelemek.

Bu yöntemin sorunlarından birisi, belirli bir dönemin kültürü tarafından şekillendirilmiş kuşak özelliklerinin yanlışlıkla yaşlandıkça meydana gelen değişimlerle karıştırmanın kolay olması.

Uzun süreli bir çalışma

Bunun ikinci yolu ise bir grup insanının hayatları boyunca büyümelerini takip etmek.

İskoçya'da böyle bir çalışma yapıldı. Mõttus, Edinburgh Üniversitesi'ndeki meslektaşları ile birlikte yıllar boyunca yüzlerce kişinin kişilik dönüşümlerini izledi.

Mõttus, "İki farklı insan grubumuz olduğu ve her ikisi de aynı ölçümlere tabi tutulduğu için, her iki stratejiyi de aynı anda kullanabildik" diyor.

Bu araştırmada iki nesil arasında ciddi farklar olduğu anlaşıldı.

Genç gruptakilerin kişilikleri genel olarak aşağı yukarı aynı kalırken, yaşlılarda ise kişilik özelliklerinin değişmeye başladığı, daha az dışa dönük oldukları ve daha huysuzlaştıkları görüldü.

Mõttus, "Bence bu mantıklı, çünkü yaşlılıkta insanların başına gelenler de hızlanmaya başlıyor" diyor ve yaş ilerledikçe sağlığın bozulduğunu, hayatlarında önemli insanları kaybetmeye başladıklarına dikkat çekiyor.

Kişiliklerimizin hayatımız boyunca değiştiğini bilmek bunları takip edebilmek için de önem taşıyor.

Damian, "İnsanlar uzun süre böyle olmadığını düşündü. Artık kişiliklerimizin uyum sağlayabildiğini görüyoruz ve bu, hayatın bize getirdiği zorluklarla başa çıkmamıza yardımcı oluyor" diyor.

Captcha işaretlenmemiş.
Diğer Haberler
Aykut Tuzcu’nun kitabının ilk cildi, D&R, İdefix ve Yeniinsan Yayınevi tarafından satışa sunuldu
Aykut Tuzcu’nun kitabının ilk cildi, D&R, İdefix ve Yeniinsan Yayınevi tarafından satışa sunuldu
"2045 yılında sperm sayısı '0' olacak"
"2045 yılında sperm sayısı '0' olacak"
Roma dönemine ait amforalar bulundu
Roma dönemine ait amforalar bulundu
Beyni değiştiren teknikle korkuları yenmek mümkün olabilir
Beyni değiştiren teknikle korkuları yenmek mümkün olabilir
2020’de 29 bin 487 futbol sahası büyüklüğündeki ormanlık alan yandı!
2020’de 29 bin 487 futbol sahası büyüklüğündeki ormanlık alan yandı!
"Hayvanlar adalet bekliyor"
"Hayvanlar adalet bekliyor"
Hukuk reformundan detaylar: Kadına şiddet uygulayanlar, öfke kontrolü için rehabilitasyona alınacak
Hukuk reformundan detaylar: Kadına şiddet uygulayanlar, öfke kontrolü için rehabilitasyona alınacak
Pandemiden önceki dünyaya dönülmeyecek
Pandemiden önceki dünyaya dönülmeyecek
Karanlık maddeden süper kütleli kara delikler oluşabileceği keşfedildi
Karanlık maddeden süper kütleli kara delikler oluşabileceği keşfedildi
Doğal gazın küresel ısınmaya etkisi nedir?
Doğal gazın küresel ısınmaya etkisi nedir?
NASA, Mars’taki Jezero Krateri'nin panoramik fotoğrafını paylaştı
NASA, Mars’taki Jezero Krateri'nin panoramik fotoğrafını paylaştı
'Küçük buzul çağına doğru ilerliyoruz'
'Küçük buzul çağına doğru ilerliyoruz'
Profesörden 'çöl tozu' uyarısı: Virüs havada daha fazla kalır, maske takılmalı
Profesörden 'çöl tozu' uyarısı: Virüs havada daha fazla kalır, maske takılmalı
İnsanlığın yok olma ihtimali 100'de 1'den nasıl 6'da 1'e yükseldi?
İnsanlığın yok olma ihtimali 100'de 1'den nasıl 6'da 1'e yükseldi?
Çok nadir bir arı türü 98 yıl sonra görüldü
Çok nadir bir arı türü 98 yıl sonra görüldü
Deprem hasarları, büyük oranda inşaat hatalarından kaynaklanıyor
Deprem hasarları, büyük oranda inşaat hatalarından kaynaklanıyor
Tecavüzden yargılanan Musa Orhan yine konuşmadı
Tecavüzden yargılanan Musa Orhan yine konuşmadı
Pandemi döneminde evlilikler de boşanmalar da azaldı
Pandemi döneminde evlilikler de boşanmalar da azaldı
Evden çalışma yeni normal değil, anormallik
Evden çalışma yeni normal değil, anormallik
Hafif uyku ve ağır uyku arasındaki farklar nelerdir, ihtiyacınız olan uykuyu nasıl alırsınız?
Hafif uyku ve ağır uyku arasındaki farklar nelerdir, ihtiyacınız olan uykuyu nasıl alırsınız?
Dünya genelinde Covid-19 nedeniyle hayatını kaybedenlerin sayısı 2,5 milyonu geçti
Dünya genelinde Covid-19 nedeniyle hayatını kaybedenlerin sayısı 2,5 milyonu geçti
Rusya'da mavi köpeklerden sonra pembe ve yeşil köpekler de görüldü
Rusya'da mavi köpeklerden sonra pembe ve yeşil köpekler de görüldü
Bu zorlu süreçte, üreterek ekonomiye katkı sunuyoruz
Bu zorlu süreçte, üreterek ekonomiye katkı sunuyoruz
Gaziantep, ticarette ve sanayide destansı bir mücadele veriyor
Gaziantep, ticarette ve sanayide destansı bir mücadele veriyor
PTT kargonun hızı şaşırttı
PTT kargonun hızı şaşırttı
Evde karantina, uyuz vakalarını 2 buçuk katına çıkardı
Evde karantina, uyuz vakalarını 2 buçuk katına çıkardı
Eski Şam istihbarat ajanı, Almanya'da 4 yıl 6 ay hapis cezasına çarptırıldı
Eski Şam istihbarat ajanı, Almanya'da 4 yıl 6 ay hapis cezasına çarptırıldı
"Türkiye, Avrupa'dan gelecek çöl tozu etkisine giriyor"
"Türkiye, Avrupa'dan gelecek çöl tozu etkisine giriyor"
Covid-19’u yenen her beş kişiden biri 6 aydan daha uzun süreli saç dökülmesi yaşıyor
Covid-19’u yenen her beş kişiden biri 6 aydan daha uzun süreli saç dökülmesi yaşıyor
Türkiye’de çalışan her 10 yazılımcıdan sadece biri kadın
Türkiye’de çalışan her 10 yazılımcıdan sadece biri kadın
Aşı reddi en yüksek Güneydoğu Anadolu'da
Aşı reddi en yüksek Güneydoğu Anadolu'da
42 bin yıl önce yaşanmış bir manyetik alan değişimi kitlesel yok oluşu hızlandırmış olabilir
42 bin yıl önce yaşanmış bir manyetik alan değişimi kitlesel yok oluşu hızlandırmış olabilir
İnsan yüzlü yavru köpek balığı bulundu
İnsan yüzlü yavru köpek balığı bulundu
Sendikacılığın formatını değiştiriyoruz
Sendikacılığın formatını değiştiriyoruz
NASA, Perseverance'ın iniş görüntülerini paylaştı
NASA, Perseverance'ın iniş görüntülerini paylaştı
Ölenin arkasından yakışıksız konuşan tazminat ödeyecek
Ölenin arkasından yakışıksız konuşan tazminat ödeyecek
Veri hırsızlığının yüzde 90’ı küçük işletmelerde
Veri hırsızlığının yüzde 90’ı küçük işletmelerde
Göçten, en çok kadınlar ve çocuklar etkilendi
Göçten, en çok kadınlar ve çocuklar etkilendi
Maria Aulenbacher, Covid-19 aşısı olan en yaşlı kişi oldu
Maria Aulenbacher, Covid-19 aşısı olan en yaşlı kişi oldu
Memura verilen zam geri alınmamalı
Memura verilen zam geri alınmamalı
En değerli miras, yeşil alanlarımız olacak
En değerli miras, yeşil alanlarımız olacak
Her gün 5 işçi, iş kazaları sonucu hayatını kaybediyor
Her gün 5 işçi, iş kazaları sonucu hayatını kaybediyor
Doğu Anadolu fayı, suskunluk döneminden aktif döneme geçti
Doğu Anadolu fayı, suskunluk döneminden aktif döneme geçti
Stadyum büyüklüğünde bir cisim Dünya'ya yaklaşıyor
Stadyum büyüklüğünde bir cisim Dünya'ya yaklaşıyor
Sosyal medya yasakları daha çok bölünmeye sebep olabilir
Sosyal medya yasakları daha çok bölünmeye sebep olabilir
Suriye, savaşın başından bu yana en büyük açlık tehlikesi ile karşı karşıya
Suriye, savaşın başından bu yana en büyük açlık tehlikesi ile karşı karşıya
"Benim kızım intihar etmez, vurguluya vurgulaya söylüyorum"
"Benim kızım intihar etmez, vurguluya vurgulaya söylüyorum"
Solaklık ile ilişkili ilk genler bulundu, bu genler beyin yapısını değiştiriyor
Solaklık ile ilişkili ilk genler bulundu, bu genler beyin yapısını değiştiriyor