"Merkez Bankası eksi rezervde debelenip duruyor"

Prof. Veysel Ulusoy Merkez Bankası'nın doları sabit tutmak için rezervlerini erittiğini söylerken, Uğur Gürses yükselen dövize ilişkin "Türkiye zaten bir krizin içinde. Ağustos 2018’te bir kriz tetiklendi ve pandemi krizi buna ilave oldu" dedi.

bianet > Ekonomi - 05 Ağustos 2020

Bir ayı aşkın süre 6.85 lira seviyesinde işlem gören dolar kuru, 27 Temmuz’da yeniden hareketlenerek 7 TL’ye dayandı. Doların aksine hareketli bir grafik çizen euro Mayıs’ta 7,37’lere kadar düşmesine rağmen bu eğilimini sürdürmedi.  31 Temmuz’da da 8,29 seviyesini gördü.

Mayıs ve Haziran’ı sakin geçiren gram altın ise yeniden yükseliş trendine girerek 440 TL seviyelerini aştı. Bugün tüketici fiyat endeksi verilerini açıklayan TÜİK ise yıllık enflasyonun yüzde 11,76, aylık enflasyonun yüzde 0,58 arttığını duyurdu.

Ekonomistler, Yeditepe Üniversitesi Ticari Bilimler Fakültesi'nden Prof. Dr. Veysel Ulusoy ve Uğur Gürses piyasalardaki yükselişi bianet’e değerlendirdi.

Gürses: Kredi genişlemesi baskı yaratıyor

Ekonomi yazarı Uğur Gürses, Türkiye'de olağanüstü derecede bir kredi genişlemesi olduğunu söyledi. Negatif reel faizin fiyatlar üzerinde baskı yaptığını aktaran Gürses, hükümetin dolar kurunu uzun süre 6,85'te sabit tutabilmek için olağanüstü rezerv kaybettiğini ifade etti:

"Pandemi karantinası Mart’ta başlayıp 1 Haziran’da son buldu. Yani karantinanın üzerinden yaklaşık iki ay geçti. Bugün açıklanan enflasyon verilerinde doğal olarak ertelenmiş bir talep var ve biz onu görüyoruz.

"Normal koşullarda birkaç ay kapalı kalan ekonomilerde fiyatların düşmesi lazım. Arz talep meselesi, talep yoksa fiyatlar düşer. Ama bizdeki eğilime bakınca fiyatlar artmış. Enflasyon eğilimi son üç aylık verilere bakıldığı zaman yüzde 18’lik bir patikada. Arabanın sürati gibi düşünürseniz, enflasyonun hızı şu an yüzde 18’lik bir süratte.

"Bu noktada TÜİK’in açıkladığı aylık verilere bakmamak gerekiyor. Türkiye’de olağanüstü derecede bir kredi genişlemesi var. Faizler de olağanüstü bir şekilde düşük. Negatif reel faiz var. Dolayısıyla bu durum fiyatlar üzerinde bir baskı yaratıyor.

"Turizm sıfır. Buna rağmen fiyatlar yüzde 18’lik bir hızla yükseliyorsa hakikaten normal bir patikaya girdiğiniz zaman piyasanın bir hayli arttığını göreceğiz demektir.

"Tüm bunların sonucu olarak Türkiye’de olağanüstü bir kredi genişlemesi var. Bu da kurlar üzerinde baskı yaratıyor. Hükümet ve Merkez Bankası kurları perde arkasından kamu bankalarına döviz sattırarak, rezerv eriterek tutmaya çalıştıkları için rezervlerin negatif olduğunu gören mali piyasalar kurları daha da yukarı taşıyor. Çünkü bir kaygı oluşuyor. Döviz rezervleri bitti ve bu kurlar üzerinde artış getiriyor.

"Türkiye olağanüstü derecede rezerv kaybetti"

"Dolar kuru uzun süre 6,85’te sabit kaldı. Euro ise bu dönemde arttı. Hükümet doları sabit tutun dediği için, muhtemelen parite yükselişini hiç dikkate almadılar. Normal koşullarda parite yükseldikçe doların değer kaybetmesi gerekir. Ama içerde doları sabit tutun dediğiniz zaman euro kuru artarsa resmen devalüasyon yapmış oluyorsunuz.

"Piyasayı serbest bırakmış olsalardı uluslararası partide euro yükseldiği zaman, uluslararası piyasalarda da yükseldiği için içeride dolar düşecekti. Ama 6,85’te sabit tutmaya çalıştıkları için Türkiye olağanüstü derecede de rezerv kaybetti.

Altının hikayesi ise biraz daha farklı. Altında uluslararası fiyatlar yükseliyor. Altının onsu 1500 dolar seviyelerinden 1950 dolarlara geldi. Türkiye içinden baktığımızda ise hem kur artışı var hem de altının onsundaki artış, altın fiyatlarının artmasına neden oldu.

"Altının onsunun artmasındaki nedenlerin başında küresel kaygılar geliyor. Küresel mali sisteme olan kaygılar daha güvenli olan altını tercih ettiriyor insanlara. Yatırım fonları, kurumsal yatırımcılar, bireyler altına meyil ediyorlar. Bu çok doğal bir şey. Yani bankalara ve diğer finansal kurumlara güven azalıyor, altın alıp cebinize koyduğunuz zaman altın her yerde para ediyor.

"Bu durumun ikinci bir kriz olduğu söylentilerine gelince, Türkiye zaten bir krizin içinde. O krizden hiç çıkmadık. Ağustos 2018’te bir kriz tetiklendi ve pandemi krizi buna ilave oldu."

Ulusoy: Fiyatlar yükseldi ama enflasyon düştü

Enflasyon verilerinin açıklanmasının ardından bugün sosyal medyada bir ironi yaptığını, "Fiyatlar yükseldi, enflasyon düştü" diye yazdığını söyleyen Veysel Ulusoy verilerin gerçekçi olmadığını söylüyor.

Prof. Dr. Veysel Ulusoy, durumu şöyle değerlendiriyor:

"Türkiye Ağustos 2018 krizini yaşadığımız süreci geride bırakmadan pandemiyle birlikte ikinci defa bir arz şoku, üretim şoku yaşadı. Bir ülkede negatif arz varsa, ki biz bunu iki yıldır yaşıyoruz, bu şokun enflasyonu yükseltmesi gerek. Ama bakıyoruz enflasyon düşüyor.

"Bu düşüşün temel nedeni, arzdaki şoktan daha büyük olan bir talep şoku. Yani insanlar işsiz kaldı, gelirsiz kaldı, yatırım beklentileri azaldı. Yani sadece tüketiciler değil yatırımcılar da yatırımlarını durdurmak zorunda kaldı. Bu talep şokudur. Bu talep şokunun arz şokuyla ters yönde birleşmesi enflasyonu düşürdüyse demek ki talep şoku yani gelirsizlik ve işsizlik toplumsal anlamda yük haline geldi demektir.

"Olayın diğer bir tarafı ise talep şoku arzdan daha yüksek olsa bile enflasyonun kesinlikle yukarı doğu yükselmesi hatta inanılmaz seviyelere erişmesi gerekirdi. Olmamışsa veri sağlığında bir problem vardır. Bu durum halk hiç piyasaya çıkmamış, hiçbir şey yememiş, içmemiş, tüketim yapmamış anlamına gelir. Ben her iki ihtimalde doğru olmadığına göre verilerde bir gariplik var, veri sağlığında şüphe var diye düşünüyorum.

"Doları sabit tutma kuvvetimizi kaybettik"

"Döviz ve altındaki yükseliş ise şu nedenden: Kişilerin, firmaların veya bizim gibi sıradan insanların tasarruflarını yönlendirdiği bazı alanlar var.  Biri dövizdir, biri mevduattır, diğeri de altın, borsa...

"Mevduatta öyle bir seviyeye geldik ki, bankaya para koyduğunuzda kaybediyorsunuz. Alım gücünüz kayboluyor. Yani bir anlamı yok TL’yi faize yatırmanın. Öbür tarafta borsada bilgisizliğin getirdiği bir kaybetme ruhu var. Binlerce insan alternatifsizlik yüzünden yani TL’deki mevduat faizlerinin negatif olmasından kaynaklı bilinçsiz bir şekilde borsaya gitti.

"Yabancılar ise yatırımlarını realize edip çıktı ucuz döviz alarak çıktı borsadan. Kala kala biz bize kaldık, borsada kendi kendimize yettik. Böylece borsada yapay bir yükselme oldu.

"Daha sonra ise Merkez Bankası anlamını pek özümseyemediğim doları sabit tutma yönünde bir süreci başlattı. Normalde serbest piyasa koşullarında yukarı gitmesi gereken doları rezerv harcayarak yani piyasaya dolar satılarak sabit tutmaya çabaladı. Biz bunu en son 2001 krizinde yaşamıştık. Serbest piyasa koşularının haricinde bir baskılanmış dolar ve euro fiyatı gördük. Ama ne zaman euro çapraz kur olarak yukarıya doğu bir uç gösterdi, doları sabit tutma kuvvetimizi kaybettik ve yine rezervleri erittik. Şu anda Merkez Bankası swap hariç eksi döviz rezervinde debelenip duruyor.

"Türkiye her geçen gün daha da kötüye giderken eğer koronavirüste ikinci dalga yaşanırsa bu inanılmaz bir şekilde küresel piyasaları vuracak. Yani arz bağlamında bir şok daha yaratacak. En kötüsü ise gelirsizliğin yarattığı belirsizlik olacak."

Captcha işaretlenmemiş.
Diğer Haberler
Turkcell'in hisse devri için son aşamaya gelindi
Turkcell'in hisse devri için son aşamaya gelindi
83 bin anneye doğum yardımı yapılacak
83 bin anneye doğum yardımı yapılacak
ABD'den Türkiye'ye borç uyarısı: İlaç şirketleri satışı durdurabilir
ABD'den Türkiye'ye borç uyarısı: İlaç şirketleri satışı durdurabilir
Babacan: Dolar kurunu 7'nin altında tutmak için 120 milyar doları yok ettiler
Babacan: Dolar kurunu 7'nin altında tutmak için 120 milyar doları yok ettiler
İddia: MİT Avusturya'da Kürt siyasetçiye suikast planladı
İddia: MİT Avusturya'da Kürt siyasetçiye suikast planladı
Piyasalar faiz kararını bekliyor: Dolar, 7,68, euro 8,96 seviyesinde
Piyasalar faiz kararını bekliyor: Dolar, 7,68, euro 8,96 seviyesinde
California'da 2035 itibariyle benzinli ve dizel araçların kullanımı yasak olacak
California'da 2035 itibariyle benzinli ve dizel araçların kullanımı yasak olacak
3 bine yakın ürün için ilave gümrük vergisi süresi uzatıldı
3 bine yakın ürün için ilave gümrük vergisi süresi uzatıldı
Yardım kuruluşları mülteci politikası yüzünden Yunanistan'ı AB’ye şikayet etti
Yardım kuruluşları mülteci politikası yüzünden Yunanistan'ı AB’ye şikayet etti
Türkiye genelinde kredi hacmi yüzde 60 arttı
Türkiye genelinde kredi hacmi yüzde 60 arttı
Dolar/TL'de yeni rekor 7,70!
Dolar/TL'de yeni rekor 7,70!
Motorinde 11 kuruş indirim
Motorinde 11 kuruş indirim
NATO: Türkiye ile Yunanistan arasında ilerleme kaydedildi
NATO: Türkiye ile Yunanistan arasında ilerleme kaydedildi
İnternet dolandırıcılarına ceza yağdı
İnternet dolandırıcılarına ceza yağdı
Türkiye tek bir kişinin kararlarıyla yönetilemeyecek kadar büyük
Türkiye tek bir kişinin kararlarıyla yönetilemeyecek kadar büyük
Taşınabilir bilgisayar satışları yüzde 70 arttı
Taşınabilir bilgisayar satışları yüzde 70 arttı
'Borç teklifi Ekim'de Meclis'e gelecek'
'Borç teklifi Ekim'de Meclis'e gelecek'
Merkez Bankası kararı öncesi dolar 7,68 seviyesiyle rekorunu güncelledi
Merkez Bankası kararı öncesi dolar 7,68 seviyesiyle rekorunu güncelledi
AB Liderler Zirvesi ertelendi
AB Liderler Zirvesi ertelendi
Pandemi döneminde cerrahi mobilya ihracatı yüzde 86 arttı
Pandemi döneminde cerrahi mobilya ihracatı yüzde 86 arttı
Suudi Arabistan, umre ziyaretlerini kademeli olarak başlatacak
Suudi Arabistan, umre ziyaretlerini kademeli olarak başlatacak
Rekoltenin yüksek açıklanması fiyatların düşmesine neden oldu
Rekoltenin yüksek açıklanması fiyatların düşmesine neden oldu
Hazine 2,5 milyar lira borçlandı
Hazine 2,5 milyar lira borçlandı
Benzine 19 kuruş indirim
Benzine 19 kuruş indirim
Moody’s'ten Türkiye raporu: Ödemeler dengesi krizi ve ona bağlı dövizde sert düzeltme riski artıyor
Moody’s'ten Türkiye raporu: Ödemeler dengesi krizi ve ona bağlı dövizde sert düzeltme riski artıyor
Dolar/TL tüm zamanların en yüksek seviyesinde: Kur 7.66'nın üstünü gördü
Dolar/TL tüm zamanların en yüksek seviyesinde: Kur 7.66'nın üstünü gördü
Emekliye 5.4 zam beklentisi
Emekliye 5.4 zam beklentisi
FinCEN belgelerine göre Türk bankaları uluslararası 538 şüpheli işleme aracılık etti
FinCEN belgelerine göre Türk bankaları uluslararası 538 şüpheli işleme aracılık etti
Altın, 2021’in ortalarına doğru 550 TL’yi görecek
Altın, 2021’in ortalarına doğru 550 TL’yi görecek
Çalışanlar gittikleri illerde zor şartlarda geçiniyorlar
Çalışanlar gittikleri illerde zor şartlarda geçiniyorlar
İşsiz sayısı beklentisi tüketici güven endeksinden çıkarıldı
İşsiz sayısı beklentisi tüketici güven endeksinden çıkarıldı
Bankacılıkta 'uzaktan müşteri' dönemi başlıyor
Bankacılıkta 'uzaktan müşteri' dönemi başlıyor
Dolar 7.60 TL'nin üzerine yükseldi!
Dolar 7.60 TL'nin üzerine yükseldi!
Bu kadar fütursuz kredi genişlemesi bankalara tahsili gecikmiş alacak olarak yansıyacak
Bu kadar fütursuz kredi genişlemesi bankalara tahsili gecikmiş alacak olarak yansıyacak
Bakan Pakdemirli'den hileli ürün açıklaması: İfşa bazen yeterli olmuyor, etkili ceza gerekli
Bakan Pakdemirli'den hileli ürün açıklaması: İfşa bazen yeterli olmuyor, etkili ceza gerekli
Altın fiyatı artınca düğün takıları gümüşe döndü
Altın fiyatı artınca düğün takıları gümüşe döndü
Destek bilgilerini tek çatı altıda topladık
Destek bilgilerini tek çatı altıda topladık
Altına zam geldi, sahte bilezik satışları patladı
Altına zam geldi, sahte bilezik satışları patladı
DİSK-AR Gelir Uçurumu Raporu: Kadınlar erkeklerden 3'te 1 oranında daha az kazanıyor
DİSK-AR Gelir Uçurumu Raporu: Kadınlar erkeklerden 3'te 1 oranında daha az kazanıyor
KAGİDER: Fiili kadın işsizlik oranı yüzde 32
KAGİDER: Fiili kadın işsizlik oranı yüzde 32
3 gün önce 11 kuruş indirim, şimdi 28 kuruş zam
3 gün önce 11 kuruş indirim, şimdi 28 kuruş zam
"SGK, bazı kanser ilaçlarının bedelini karşılamak için hastalardan mahkeme kararı talep ediyor"
"SGK, bazı kanser ilaçlarının bedelini karşılamak için hastalardan mahkeme kararı talep ediyor"
Moody's sekiz dev şirketin kredi notunu indirdi
Moody's sekiz dev şirketin kredi notunu indirdi
"Yeni bir enflasyon ve işsizlik dalgası yaklaşıyor"
"Yeni bir enflasyon ve işsizlik dalgası yaklaşıyor"
Dolar 7.55 TL'nin üzerinde
Dolar 7.55 TL'nin üzerinde
Emekli, aç kalmamak için mücadele ediyor
Emekli, aç kalmamak için mücadele ediyor
Tarım çökme noktasına gidiyor!
Tarım çökme noktasına gidiyor!
Yabancılar geçen hafta 62 milyon dolarlık varlık sattı
Yabancılar geçen hafta 62 milyon dolarlık varlık sattı