"İlaç şirketleri insan hakları krizini körüklüyor"

Uluslararası Af Örgütü bugün bir rapor ve açıklama yayımlayarak, COVID-19 aşı dağıtımının idaresini elinde bulunduran altı şirketi, benzersiz bir insan hakları krizini körüklemekle suçladı.

bianet > Güncel - 22 Eylül 2021

AstraZeneca, BioNTech, Johnson & Johnson, Moderna, Novavax ve Pfizer küresel aşı arzını artıracak girişimlerde yer almayı reddetti.

Düşük gelirli ülkelerde yaşayan insanların yüzde 1’inden azı tam aşılandı; bu oran varlıklı ülkelerde yüzde 55’i buluyor.

BioNTech, Moderna ve Pfizer’in 2022 sonu itibariyle 130 milyar Amerikan Doları kazanması bekleniyor.

Uluslararası Af Örgütü, "Çift Doz Eşitsizlik: İlaç şirketleri ve Covid-19 aşı krizi" başlıklı yeni raporunda, milyarlarca insanın kaderini elinde tutan AstraZeneca, BioNTech SE, Johnson & Johnson, Moderna, Novavax ve Pfizer şirketlerini değerlendirdi. Rapor, insan haklarına saygı göstermekte yetersiz kalan ilaç sanayisine ilişkin iç karartıcı bir tablo çiziyor.

Uluslararası Af Örgütü raporda, Covid-19 aşı dağıtımının idaresini elinde bulunduran altı şirketi, benzersiz bir insan hakları krizini körüklemekle suçladı ve fikri mülkiyet haklarından feragat etmeyi ve aşı teknolojisini paylaşmayı reddeden bu şirketlerin yoksul ülkelere aşı ulaştırmaya öncelik vermediğini belirterek ABD Başkanı Joe Biden başkanlığında düzenlenecek küresel Covid-19 zirvesi öncesinde, yıl sonuna kadar 2 milyar aşının düşük ve düşük-orta gelirli ülkelere ulaştırılması için çağrı yaptı.

Uluslararası Af Örgütü Genel Sekreteri Agnès Callamard konu hakkındaki açıklamasında şu ifadelere yer verdi:

"Bu krizden tek çıkış yolumuz tüm dünyayı aşılamaktır. Aşıları bu denli hızla bulan bu şirketlere kahramanlar diye seslenmenin zamanı gelmiş olmalıydı. Ama onun yerine, onlar açısından utanç verici bizim açımızdansa kaygı verici bir şekilde, büyük ilaç şirketlerinin bilgi transferini kasten engellemesi ve varlıklı ülkelerle iş çevirmesi, çok sayıda insan için öngörülebilir ve düpedüz yıkıcı bir aşı kıtlığına zemin hazırladı.

"Bu durum Latin Amerika, Afrika ve Asya’nın belirli bölgelerini yeni krizlere sokuyor, zayıflamış sağlık sistemlerini çöküşün eşiğine getiriyor ve her hafta on binlerce önlenebilir ölüme yol açıyor. Düşük gelirli ülkelerin birçoğunda sağlık çalışanları ve risk altındaki kişiler bile aşılanmadı. Bir yanda bu devasa eşitsizlikler yaşanırken, diğer yanda BioNTech, Moderna ve Pfizer 2022 sonunda toplam 130 milyar Amerikan Doları kazanmış olmayı planlıyor. Kâr hiçbir koşulda insan hayatından önce gelmemelidir."

İnsan hakları yükümlülüklerine uymuyorlar

Uluslararası Af Örgütü, krizle mücadele biçimlerini değerlendirmek için her bir şirketin;

İnsan hakları politikasını Aşı fiyatlandırma sistemini,

Fikri mülkiyet, bilgi ve teknoloji paylaşımındaki sicilini,

Mevcut aşı dozlarının adil paylaşım çerçevesini ve şeffaflığını inceledi.

Bunun sonucunda, aşı geliştiren altı şirketin tamamının insan hakları yükümlülüklerine uymakta değişen ölçülerde yetersiz kaldığını tespit etti.

Tüm dünyada uygulanan 5 milyar 760 milyon dozdan yüzde 0,3 gibi cüzi bir miktarı düşük gelirli ülkelere gönderilirken, yüzde 79’undan fazlası üst-orta ve yüksek gelirli ülkelere gönderildi. Aşıların küresel çapta adil dağıtımını amaçlayan COVAX Girişimi’nin, önceliklendirme ve işbirliği yapma çağrılarına rağmen, değerlendirilen şirketlerin bir kısmı, aşı istiflediği bilinen ülkeler için aşı depolamaya devam etti.

Değerlendirilen şirketlerin hepsi, bugüne kadar, bilgi ve teknoloji paylaşımıyla küresel arzı artırmak için tasarlanmış olan uluslararası koordinasyona dayalı girişimlerde yer almayı reddetti. Ayrıca, Hindistan ve Güney Afrika tarafından sunulan, Dünya Ticaret Örgütü’nün Ticaretle Bağlantılı Fikri Mülkiyet Hakları Anlaşması’ndan (TRIPS) Feragat önerisi gibi fikri mülkiyet haklarını geçici olarak kaldırma önerilerine de karşı çıktılar.

Şirketler ve öne çıkanlar

Raporun diğer bulguları arasında şunlar yer alıyor:

Pfizer ve BioNTech bugüne kadar yalnızca İsveç’e, düşük gelirli diğer ülkelerin toplamına verdiğinden dokuz kat daha fazla aşı verdi ve bu miktar bugüne kadarki üretiminin yğzde 1’inden daha azına karşılık geliyor. Yüksek fiyatlar, iki şirketin 2022 sonu itibariyle 86 milyar Amerikan Dolarının üzerinde kâr etmeyi amaçladığını gösteriyor.

Moderna bugüne kadar düşük gelirli hiçbir ülkeye bir tek doz bile aşı göndermedi, ürettiği aşıların sadece yüzde 12’sini düşük-orta gelirli ülkelere verdi ve 2022’ye kadar COVAX için aldığı siparişlerin büyük çoğunluğunu teslim etmeyecek. Daha yüksek fiyatlar, şirketin 2022 sonu itibariyle 47 milyar Amerikan Dolarının üzerinde kâr etmeye hazırlandığını gösteriyor.

Johnson & Johnson dünyanın tek doz uygulanan tek aşısını geliştirdi ve aşıları maliyetine satıyor; ancak 2022’ye kadar COVAX ve Afrika Birliği’ne taahhüt ettiği aşıların büyük çoğunluğunu teslim etmeyecek. Şirket aynı zamanda milyonlarca doz daha üretmeyi teklif eden Kanadalı bir üreticiye ruhsat vermeyi reddetti.

Astrazeneca en çok aşıyı düşük gelirli ülkelere gönderdi, aşıları maliyetine satıyor ve diğer üreticilere bazı gönüllü ruhsatlar veriyor. Fakat şirket, bilgi ve teknolojisini DSÖ girişimleriyle açıkça paylaşmayı reddetti ve Ticaretle Bağlantılı Fikri Mülkiyet Hakları Anlaşması’ndan Feragat önerisine karşı çıktı.

Novavax aşısı henüz kullanım onayı almadı; ancak şirket mevcut durumda üretiminin neredeyse üçte ikisini COVAX’a sağlamayı planlıyor. Buna karşılık, diğer şirketler gibi Novavax da bilgi ve teknolojisini paylaşmayı reddetti ve Ticaretle Bağlantılı Fikri Mülkiyet Hakları Anlaşması’ndan Feragat önerisine karşı çıktı.

Aşı geliştiren şirketlerin birçoğu milyarlarca dolarlık devlet fonu ve ön siparişler aldığı halde fikri mülkiyeti tekeline aldı, teknoloji transferini engelledi ve aşıların küresel çapta üretimini artıracak uygulamalara karşı devletlerle yoğun lobi faaliyetleri yürüttü. Şirketlerin duruma tepkisiz kalmayı sürdürmesi, hayat kurtarıcı Covid-19 aşılarına hâlâ erişemeyen milyarlarca kişinin insan haklarının zarar görmesine sebebiyet verdi. 

"100 Günlük Geri Sayım" kampanyası

Uluslararası Af Örgütü bugün, raporun yayımlanmasıyla aynı anda, Dünya Sağlık Örgütü ve İnsan Hakları Yüksek Komiseri’nin de desteğiyle, devletlerden ve büyük ilaç şirketlerinden hesap sormayı amaçlayan bir kampanya başlatıyor.

100 Günlük Geri Sayım: 2 Milyar Covid-19 Aşısı Hemen Şimdi! başlıklı kampanya, Dünya Sağlık Örgütü’nün yıl sonu itibariyle düşük ve düşük-orta gelirli ülkelerin nüfusunun %40’ını aşılama hedefine ulaşılmasını talep ediyor. Devletlere, atıl durumda olan yüz milyonlarca doz aşı fazlasını acilen dağıtma; aşı geliştiren şirketlere ise üretilen dozların %50’sinin bu ülkelere gönderilmesini sağlama çağrısı yapıyor. Devletler ve büyük ilaç şirketlerinin mevcut gidişatı sürdürmesi halinde Covid-19’un sonu yakın görünmüyor.

Agnès Callamard, "Bugün itibariyle yıl sonuna 100 gün kalıyor. Devletleri ve ilaç şirketlerini gidişatı büyük ölçüde değiştirmeye ve bugünden başlayarak düşük ve düşük-orta gelirli ülkelere 2 milyar aşı göndermek için gerekli tüm adımları atmaya çağırıyoruz. Hiç kimse bir yıl daha ızdırap çekmemeli ve korku içinde yaşamamalıdır" diyerek şöyle devam etti:

"Aşılar mevcut ve erişilebilir olmalıdır"

"Vergi mükelleflerinin ödediği milyarlarca dolarla ve araştırma kurumlarının uzmanlığıyla donatılmış olan ilaç şirketleri hayat kurtarıcı aşıların geliştirilmesinde çok önemli bir rol oynadı. Ancak bugünden itibaren milyarlarca kişiye aşı olma fırsatı sağlamak için acilen harekete geçmeleri gerekiyor. Adil ve hızlı dağıtımı başarmak için, aşı geliştiren şirketler aşılara en çok gereksinim duyan ülkelere öncelik vermeli, fikri mülkiyet haklarını askıya almalı, bilgi ve teknolojilerini paylaşmalı ve Covid-19 aşı üretimini hızlandırmak için nitelikli üreticilere eğitim vermelidir."

ABD Başkanı Biden bugünkü zirvede, gelecek yılın Eylül ayına kadar dünya nüfusunun yüzde 70’ini tamamen aşılamak dahil olmak üzere koronavirüs pandemisiyle mücadelede yeni taahhütleri açıklamaya hazırlanıyor. Agnès Callamard, "Covid-19 aşıları herkes için mevcut ve kolaylıkla erişilebilir olmalıdır. Bunu gerçekleştirmek devletlere ve ilaç şirketlerine düşüyor. Başkan Biden gibi liderlerin milyarlarca dozu masaya getirmesine ve ürünleri ulaştırmasına ihtiyacımız var; aksi halde bu da içi boş bir adım olacak ve insanlar hayatını kaybetmeye devam edecek." 

Gerekli yasa ve politikaları benimsenmeli

Uluslararası Af Örgütü aynı zamanda devletleri, sağlık tesislerinin ve ilaçların herkes için mevcut, erişilebilir, kabul edilebilir ve nitelikli olmasını güvence altına almaya çağırıyor: "Devletler, ilaç şirketlerinin insan hakları standartlarına uymasını sağlamak için gerekli yasa ve politikaları benimsemelidir."

Uluslararası Af Örgütü, raporun yayımlanmasından önce beş şirketle yazılı iletişim kurdu. AstraZeneca, Moderna, Pfizer, BioNTech ve Johnson & Johnson yanıt verdi. Bu şirketler, özellikle düşük gelirli ülkelerde adil ve hakkaniyete uygun dağıtımın hayati önem taşıdığını kabul etti; ancak şirketlerin tümü bu amaca ulaşmakta ve insan hakları yükümlülüklerinin gereğini yerine getirmekte yetersiz kaldı.

Rusya ve Çin rapora dahil edilmedi

Uluslararası Af Örgütü’nün raporu, milyarlarca doz aşı üreten Rusya ve Çin şirketlerini değerlendirmeye dahil etmedi çünkü bu şirketler çok daha az kurumsal bilgi açıklıyor. Bu şeffaflık yoksunluğu kapsamlı bir değerlendirmeyi imkansız hale getiriyor. Ancak tüm şirketlerin olduğu gibi bu şirketlerin de insan hakları yükümlülükleri var. Rusya ve Çin şirketleri de dozların büyük çoğunluğunu ülke içi kullanıma ayırarak adil bir dağıtım yapmadı ve bilgi ve teknoloji paylaşımı havuzlarında yer almadı.

Her bir şirket özelinde aşıların dağıtımı, öngörülen üretim ve kâr tahminleriyle ilgili veriler bir veri bilimi şirketi olan Airfinity’den alındı. Farklı ülkelerdeki aşılama oranlarıyla ilgili veriler ise Our World In Data yayınından edinildi.

Uluslararası Af Örgütü bu kaynaklardan aldığı verileri kullanarak, DSÖ’nün yıl sonuna kadar düşük ve düşük-orta gelirli ülkelerde nüfusun yüzde 40’ını aşılama hedefine ulaşabilmek için bu ülkelerdeki 1 milyar 200 milyon kişinin daha aşılanması gerektiğini hesapladı. Bunun için 2 milyardan fazla aşı gerekiyor. Dünyanın yıl sonuna kadar öngörülen aşı üretiminin sadece %50’si düşük ve düşük-orta gelirli ülkelere dağıtılsaydı 2 milyar 600 milyon doz aşı sağlanmış olacaktı.

Captcha işaretlenmemiş.
Diğer Haberler
Kooperatifçilik ruhu kadınlara çok yakışıyor
Kooperatifçilik ruhu kadınlara çok yakışıyor
“Saygın avukat, güçlü savunma, cesur baro, demokratik Türkiye”
“Saygın avukat, güçlü savunma, cesur baro, demokratik Türkiye”
Korkunç bir rekabet var
Korkunç bir rekabet var
Muhtarlara kebap ikram edildi
Muhtarlara kebap ikram edildi
Kadın basketbol maçında erkek şiddeti
Kadın basketbol maçında erkek şiddeti
Erkan Baş: "Cumhuriyet tarihinin en karanlık günleri"
Erkan Baş: "Cumhuriyet tarihinin en karanlık günleri"
Bülent Arınç: "Beni kodese mi tıkacaksınız?"
Bülent Arınç: "Beni kodese mi tıkacaksınız?"
Apple yeni MacBook Pro ve AirPods'u tanıttı... İşte özellikleri ve Türkiye fiyatı
Apple yeni MacBook Pro ve AirPods'u tanıttı... İşte özellikleri ve Türkiye fiyatı
Rusya’da koronavirüs ölümlerinde yeni rekor kırıldı
Rusya’da koronavirüs ölümlerinde yeni rekor kırıldı
Kılıçdaroğlu'ndan, Bilal Erdoğan'a: Sen kimsin? Bu yetkiyi kimden alıyorsun?
Kılıçdaroğlu'ndan, Bilal Erdoğan'a: Sen kimsin? Bu yetkiyi kimden alıyorsun?
Elektrik kesilince trafik ışığı devre dışı kaldı, kaza kaçınılmaz oldu
Elektrik kesilince trafik ışığı devre dışı kaldı, kaza kaçınılmaz oldu
Türk Dünyası Dijital vatandaşlığı dersleri başladı
Türk Dünyası Dijital vatandaşlığı dersleri başladı
Çocuklarım için para harcamanın mutluluğunu yaşadım
Çocuklarım için para harcamanın mutluluğunu yaşadım
2022 Yılı Fuar Takvimi yayımlandı
2022 Yılı Fuar Takvimi yayımlandı
Muhtarlar, Demokrasimizin ilk halkasıdır
Muhtarlar, Demokrasimizin ilk halkasıdır
10 bin 790 paket kaçak sigara ele geçirildi
10 bin 790 paket kaçak sigara ele geçirildi
Prof. Dr. Naci Görür'den Akdeniz uyarısı: Depremler devam edebilir
Prof. Dr. Naci Görür'den Akdeniz uyarısı: Depremler devam edebilir
Son 4 ayın 'Adalet Raporu' yayımlandı: 120 toplantı ve gösteriye kolluk kuvvetlerince müdahale edildi
Son 4 ayın 'Adalet Raporu' yayımlandı: 120 toplantı ve gösteriye kolluk kuvvetlerince müdahale edildi
Türkiye'nin en zeki illeri belli oldu
Türkiye'nin en zeki illeri belli oldu
İngiltere’den ‘Türkiye’ kararı
İngiltere’den ‘Türkiye’ kararı
Türkiye ile BAE arasında 'buzları eritme' toplantısı
Türkiye ile BAE arasında 'buzları eritme' toplantısı
"Bu durumu durduramaz ve tersine çeviremezsek ülkemiz insan kaynağı açısından da çoraklaşacak”
"Bu durumu durduramaz ve tersine çeviremezsek ülkemiz insan kaynağı açısından da çoraklaşacak”
Türkiye'den operasyon sinyalleri, YPG'den açıklama
Türkiye'den operasyon sinyalleri, YPG'den açıklama
“İfade özgürlüğüne kısıtlama, halk sağlığını da etkiledi”
“İfade özgürlüğüne kısıtlama, halk sağlığını da etkiledi”
Toplumsal cinsiyet eşitsizliği flört şiddetini normalleştiriyor
Toplumsal cinsiyet eşitsizliği flört şiddetini normalleştiriyor
Fabrika deposunda çıkan yangın kontrol altına alındı
Fabrika deposunda çıkan yangın kontrol altına alındı
“Yerel yönetimlere kadına yönelik şiddette çok iş düşüyor”
“Yerel yönetimlere kadına yönelik şiddette çok iş düşüyor”
Alzheimer ve demans hastalarıakıllı saat ile takip edilecek
Alzheimer ve demans hastalarıakıllı saat ile takip edilecek
İstanbul'da 'taksi ağalığı' bitiyor
İstanbul'da 'taksi ağalığı' bitiyor
Sami Kohen hayatını kaybetti
Sami Kohen hayatını kaybetti
Yargıtay üyesi: Yargıda her tarikatın WhatsApp grubu var”
Yargıtay üyesi: Yargıda her tarikatın WhatsApp grubu var”
Diyanet’in ödeneği gelecek yıl 16,1 milyar TL olacak
Diyanet’in ödeneği gelecek yıl 16,1 milyar TL olacak
Son 24 saatte 29 bin 240 vaka, 214 ölüm
Son 24 saatte 29 bin 240 vaka, 214 ölüm
Aaron Stein: Ankara F-35’den umudu kesti, Türk Hava Kuvvetleri'ni yakın gelecekte ciddi bir sorun bekliyor
Aaron Stein: Ankara F-35’den umudu kesti, Türk Hava Kuvvetleri'ni yakın gelecekte ciddi bir sorun bekliyor
Kuzey Kore'den fırlatılan füze Japonya açıklarına düştü
Kuzey Kore'den fırlatılan füze Japonya açıklarına düştü
Rusya NATO temsilciliğini askıya alacağını açıkladı
Rusya NATO temsilciliğini askıya alacağını açıkladı
Savcıya ifade veren Koray Aydın: Eski istihbaratçılardan 'siyasi cinayet' duyumları aldım
Savcıya ifade veren Koray Aydın: Eski istihbaratçılardan 'siyasi cinayet' duyumları aldım
10 ülkenin büyükelçileri Dışişleri Bakanlığı'na çağrıldı
10 ülkenin büyükelçileri Dışişleri Bakanlığı'na çağrıldı
6 muhalefet partisinin ortak ana ilkeleri yazılı hale getirilecek
6 muhalefet partisinin ortak ana ilkeleri yazılı hale getirilecek
Yatılı Kuran kursunda istismar: "Medrese çok etkili, tahliye için baskı var"
Yatılı Kuran kursunda istismar: "Medrese çok etkili, tahliye için baskı var"
Su probleminin çözebilmek için göletler açıyoruz
Su probleminin çözebilmek için göletler açıyoruz
Gaziantep aşılamada sarı kategoriye geçti
Gaziantep aşılamada sarı kategoriye geçti
Siren sistemlerinin bakımı yapılacak
Siren sistemlerinin bakımı yapılacak
Örnek dönüşüm projelerden biri
Örnek dönüşüm projelerden biri
2 PKK/YPG’li gözaltına alındı
2 PKK/YPG’li gözaltına alındı
Üniversiteli kadınlardan pijama yasağı tepkisi: Haddinizi bilin
Üniversiteli kadınlardan pijama yasağı tepkisi: Haddinizi bilin
Afrika’da aşılama oranlarında cinsiyet eşitsizliği
Afrika’da aşılama oranlarında cinsiyet eşitsizliği
Rusya, NATO temsilciliğini askıya aldı
Rusya, NATO temsilciliğini askıya aldı