Gıda fiyatlarına kontrolsüzlük hâkim

Her geçen gün artıyor

artıgerçek > Ekonomi - 15 Mayıs 2022

Marketler fiyatları kontrol etme gücünü ellerinde tutuyor. Zincir marketler, girdi maliyetleri, depolama ve tedarik zincirindeki sorunlar ve kontrolsüzlük, fiyatları her geçen gün artırıyor.

Gıda enflasyonu yüzde 89,1 ile dünya ortalamasının üç katı civarında. Fiyatlardaki hızlı artış çok yönlü nedenleri bulunuyor. Bunların başında ise zincir marketlerin önlenemeyen yükselişi, üretimin ithal girdi bağımlılığı ve AKP’nin yanlış tarım politikaları geliyor.

Birgün gazetesinde yer alan habere göre, zincir marketler her geçen gün pazarda egemenliğini artırırken, milyonlarca üretici ve tüketici bu marketler tarafından dayatılan şartları kabul etmek zorunda bırakılıyor. Zincirler tarafından üreticiden ucuza ve uzun vadeli alınan tarım ve gıda ürünleri tüketiciye yüksek fiyatla satılıyor.

Ayrıca artık birçok zincir market tarımsal gıda ürünlerini kendi üretiyor ya da sözleşmeli üretim ve özel şirketlerden alarak tedarik ediyor. Bundan kaynaklı marketler, fiyatları kontrol etme güçlerini ellerinde tutuyor. Enflasyon, girdi maliyetleri, depolama ve tedarik zincirinde yaşanan sorunlarına karşı denetimin de yapılmaması fiyatları her geçen gün arttırıyor.

Ortakalan’ın verilerine göre, 2011 - 2021 yılları arasında, şube sayısı en az 5 ve üzerinde olan market zincirlerinin toplam mağaza sayısı yüzde 259 artış kaydetti. Söz konusu dönemde, indirim market zincirlerin toplam market sayısı yüzde 366, yerel zincirlerin toplam market sayısı yüzde 65, mağazaları en az üç ve daha fazla coğrafi bölgeye yayılmış olan ulusal hiper ve süper market zincirlerinin toplam market sayısı ise yüzde 125 artış gösterdi.

TEK SORUMLU AKP’DİR

CHP Tarım Politikalarından Sorumlu Genel Başkan Başdanışmanı ve Bursa Milletvekili Orhan Sarıbal ise marketlerdeki fiyat artışının ülkedeki kötü yönetilen tarım politikasının bir sonucu olduğunu belirterek, şunları dile getirdi:

“Bugün tarım sektörü desteklenmediği gibi artan kur ve faiz baskısına rağmen AKP, birkaç yandaşını zengin etmek için hala ithalatı seçiyor. Pandemi ve savaş dünyaya ‘kendi gıdanı kendin üret’ demesine rağmen AKP ithalattan vazgeçmiyor. Bugün soframızda gıda pahalı ise bunun tek sorumlusu Saray ve AKP’dir.”

Artan gıda fiyatlarına karşı Kamu İktisadi Teşekkülü (KİT) konumunda olan ÇAYKUR, ESK, TMO gibi kuruluşlar ile çiftçinin desteklenmesi gerektiğini belirten Sarıbal, şu ifadeleri kullandı:

“Tüketicinin de ucuz ve sağlıklı gıdaya ulaşması sağlanabilir. Ancak bu kurumlar son yıllarda büyük zararlar etmesine rağmen ucuz gıda temini sağlayamamaktadırlar. Bunun temel nedeni de uygulanan yanlış tarım politikalarıdır. Tarım politikasında düğme baştan yanlış iliklendiği için ne artan nüfusumuza uygun üretim yapabiliyoruz ne de vatandaş ucuz gıdaya ulaşabiliyor.”

Girdi maliyetlerindeki yükselişin önüne geçilememesi de gıda fiyatlarının artmasındaki en önemli neden. TMMOB Ziraat Mühendisleri Odası İzmir Şube Başkanı Dr. Hakan Çakıcı, ambalajlama ve nakliye ücretleri aşırı yüksek olduğuna dikkat çekti:

“1 TL’lik ürün 5-6 TL’ye çıkıyor. Devlet bu konuyla ilgileniyormuş gibi gözüküyor ama ben ilgilendiğini zannetmiyorum.”

FAZLA ARACI VAR

“Tedarik zincirinde fazla aracı var” diyen Çakıcı, tedarik zincirini şöyle özetledi:

“Antalya’da üreticiden komisyoncu alıyor hale getiriyor. Halden başka bir komisyoncu alıyor takviyeyle büyük şehrin haline getiriyor. Çok fazla aracı var ve burada da tabi istihdam edilen pek çok insan var. Bunları kaldırmaya çalışmak bile büyük sıkıntı yaratıyor. O yüzden yöneticiler, iktidar bunlara pek girmek istemiyor. Marketteki, manavdaki nihai fiyata müdahale etmeye çalışıyorlar ama etki etmiyor. Üreticiden çıktıktan sonra kalem kalem ne kadar masraf yapıldığı bilinen şeyler değil. Nihai fiyatı ortaya koymak çok zor. Üreticiden ne kadara alınıyor, komisyoncular ne kadar kazanıyor bunları kontrol etmek çok zor şeyler. Hallere de sürekli mal gelmiyor.”

BELİRLİ KİŞİLERİN ELİNDE

İzmir Hal Hakem Heyeti üyesi Ziraat Mühendisi Hakan Bodrumlu ise depolama sorununa vurgu yaptı.

Bodrumlu, depolama için kooperatif kurulması gerektiğini belirterek, “Bu işi yapan büyük halciler zaten belediye destekli oluyor ya da birkaç kooperatif bu işleri yapıyor ama tabi ki eksiklik var. Bunun düzelmesi için çok güçlü tam demokratik kooperatifler kurulmalı. Kooperatifler üzerinden bu işlerin yerel ya da genel desteklenip üretime geçilmesi lazım, üretimde aktif kullanılması lazım” değerlendirmesinde bulundu.

Captcha işaretlenmemiş.
Diğer Haberler
TL'de kayıp devam ediyor; dolar 17,10 lirayı aştı
TL'de kayıp devam ediyor; dolar 17,10 lirayı aştı
JPMorgan, yıl sonu için Türkiye enflasyon tahminini yüzde 63,1'e yükseltti
JPMorgan, yıl sonu için Türkiye enflasyon tahminini yüzde 63,1'e yükseltti
Türk Lirası yılın ilk yarısında dolar karşısında yüzde 26 değer kaybetti
Türk Lirası yılın ilk yarısında dolar karşısında yüzde 26 değer kaybetti
Enflasyonda endişeler yükselirken, dolar 17 TL sınırına dayandı
Enflasyonda endişeler yükselirken, dolar 17 TL sınırına dayandı
Alkole zam geldi
Alkole zam geldi
Vize işkencesi AB gündeminde: 'Schengen retleri yüzde 300 arttı'
Vize işkencesi AB gündeminde: 'Schengen retleri yüzde 300 arttı'
ENAG: Enflasyon haziranda yıllık yüzde 175,5'e yükseldi
ENAG: Enflasyon haziranda yıllık yüzde 175,5'e yükseldi
Türkiye kara para cenneti olacak
Türkiye kara para cenneti olacak
Benzin ve otogaza indirim geliyor
Benzin ve otogaza indirim geliyor
Öğle yemeği 100 TL’ye dayandı
Öğle yemeği 100 TL’ye dayandı
Emekli ikramiyeleri 2-7 Temmuz arasında hesaplara yatacak
Emekli ikramiyeleri 2-7 Temmuz arasında hesaplara yatacak
Bankacılık sektörü net kârını 5'e katladı
Bankacılık sektörü net kârını 5'e katladı
BDDK kararının etkisi kısa sürdü, dolar kuru geldiği yere geri döndü
BDDK kararının etkisi kısa sürdü, dolar kuru geldiği yere geri döndü
Ekonomik güven endeksi son bir yılın en düşük seviyesinde
Ekonomik güven endeksi son bir yılın en düşük seviyesinde
Merkez Bankası yüksek miktarda dolar sattı
Merkez Bankası yüksek miktarda dolar sattı
Societe Generale: Türkiye'de enflasyon yüzde 80'i aşabilir
Societe Generale: Türkiye'de enflasyon yüzde 80'i aşabilir
Türk-İş: Açlık sınırı haziranda 6 bin 391, yoksulluk sınırı 20 bin 818 lira oldu
Türk-İş: Açlık sınırı haziranda 6 bin 391, yoksulluk sınırı 20 bin 818 lira oldu
BDDK'dan bankalara uyarı: Ticari müşterilerden şikayetler gelmeye başladı
BDDK'dan bankalara uyarı: Ticari müşterilerden şikayetler gelmeye başladı
2021 yılında 68 bin 600 taşınmaz yabancılara satıldı
2021 yılında 68 bin 600 taşınmaz yabancılara satıldı
"Uygun fiyatlı konut üretimine teşvik edecek"
"Uygun fiyatlı konut üretimine teşvik edecek"
Akaryakıt istasyonları zorda…
Akaryakıt istasyonları zorda…
Kahveci: Daha çok vergi ödemeye hazır olalım
Kahveci: Daha çok vergi ödemeye hazır olalım
GES'e 6,6 milyar lira talep geldi
GES'e 6,6 milyar lira talep geldi
"Kredi faizleri 5-6 puan daha yükselecek"
"Kredi faizleri 5-6 puan daha yükselecek"
Net rezervler 7 milyar 381 milyon dolara geriledi
Net rezervler 7 milyar 381 milyon dolara geriledi
Merkez Bankası faiz kararını açıkladı
Merkez Bankası faiz kararını açıkladı
Sıcak para kaçışına yeni formül arayışı: Yabancı yatırımcıya swap hattı açılıyor
Sıcak para kaçışına yeni formül arayışı: Yabancı yatırımcıya swap hattı açılıyor
Piyasalar Merkez Bankası'nın faiz kararına odaklandı
Piyasalar Merkez Bankası'nın faiz kararına odaklandı
Avrupa'da doğalgaz fiyatları iki haftada yüzde 60 arttı
Avrupa'da doğalgaz fiyatları iki haftada yüzde 60 arttı
Bakan Nebati, Erdoğan'a 'GES'le dolar 5-6 lira düşecek' dedi
Bakan Nebati, Erdoğan'a 'GES'le dolar 5-6 lira düşecek' dedi
Fitch: Türkiye’deki sigorta şirketleri son 10 yılın en zorlu koşullarında
Fitch: Türkiye’deki sigorta şirketleri son 10 yılın en zorlu koşullarında
Döviz, altın ve borsada TCMB'nin faiz kararı bekleniyor
Döviz, altın ve borsada TCMB'nin faiz kararı bekleniyor
Yurt Dışı Üretici Fiyat Endeksi mayısta arttı
Yurt Dışı Üretici Fiyat Endeksi mayısta arttı
Beklenen zam geldi; motorinin litresi 30 lirayı aştı
Beklenen zam geldi; motorinin litresi 30 lirayı aştı
Motorine bir zam daha geliyor
Motorine bir zam daha geliyor
AB'den Türkiye'deki Suriyeliler’e ek nakdi yardım
AB'den Türkiye'deki Suriyeliler’e ek nakdi yardım
Memur ve işçi maaşları için ayrılan ödenek eylülde tükenecek
Memur ve işçi maaşları için ayrılan ödenek eylülde tükenecek
TCMB en kötü merkez bankalarına örnek gösterildi
TCMB en kötü merkez bankalarına örnek gösterildi
Motorine zam geliyor
Motorine zam geliyor
Dünya Ticaret Örgütü’nden Ukrayna mallarının ihracatına destek sözü
Dünya Ticaret Örgütü’nden Ukrayna mallarının ihracatına destek sözü
Merkez Bankası'nın yapısı yeniden düzenlenecek
Merkez Bankası'nın yapısı yeniden düzenlenecek
12 aylık cari işlemler açığı 25,7 milyar dolar oldu
12 aylık cari işlemler açığı 25,7 milyar dolar oldu
Sanayi üretimi nisanda değişim göstermedi
Sanayi üretimi nisanda değişim göstermedi
TÜİK: İşsizlik nisanda yüzde 11,3 oldu
TÜİK: İşsizlik nisanda yüzde 11,3 oldu
Hazine: Mali disiplinden asla taviz verilmeyecek
Hazine: Mali disiplinden asla taviz verilmeyecek
Kirada çifte kontrat dönemi
Kirada çifte kontrat dönemi
AB'de benzinli ve dizel otomobil satışları yasaklanacak
AB'de benzinli ve dizel otomobil satışları yasaklanacak
Dolar 17,20 lirayı aşarak yıl içi zirvesini yeniledi
Dolar 17,20 lirayı aşarak yıl içi zirvesini yeniledi