"Evde çalışma toplumsal cinsiyet rolleriyle biçimleniyor"

ILO Türkiye Raporu

bianet > Güncel - 03 Mart 2021

ILO’nun 177 Sayılı Evde Çalışma Sözleşmesi ’nin kabul edilişinin 25. Yılı vesilesiyle ILO’nun global düzeyde hazırladığı Evde Çalışma: Görünmezlikten İnsana Yakışır İşe (2021) başlıklı raporun Türkiye ile ilgili kısımlarını ele alan söz konusu Türkiye raporu Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi öğretim üyesi Prof. Dr. Saniye Dedeoğlu hazırladı.

Nasıl işe gideyim? İki küçük çocuğum var; eşim bütün gün çalışıyor ve akşam geç saatlerde eve geliyor. Ailemde, ben çalışırken çocuklarıma bakabilecek kimse yok. Eşimin ailesi ise şu anda bizden çok uzakta yaşıyor. Bu yüzden hem parça başı çalışıyor, hem de çocuklarıma bakıyorum.

“Bir tür depo veya dükkândan bozma, tek odalı bir dairede yaşıyoruz; dolayısıyla çocuklarıma bakmak üzere yanımızda bir akrabamızın olması benim için zor. Keşke daha yüksek ücretli bir işte çalışabilseydim; kendimize ait bir dairede, daha iyi koşullarda yaşayabilseydik.”

Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) Türkiye Raporu'na görüş veren ev emekçisi bir kadından. ILO'nun hazırladığı rapor,  evde çalışmanın toplumsal cinsiyete dayalı boyutlarını ortaya koyuyor.

“Evden İçeri Bir Dünya: Türkiye’de Ev-Eksenli Çalışanlar” başlıklı ILO Türkiye Raporu ayrıca evde çalışmanın hangi sosyo-ekonomik grup için olursa olsun sosyal güvence ve korumadan uzak bir çalışma biçimi olarak gerçekleştiği tespitinde bulunuyor.

ILO’nun 177 Sayılı Evde Çalışma Sözleşmesi ’nin kabul edilişinin 25. Yılı vesilesiyle ILO’nun global düzeyde hazırladığı Evde Çalışma: Görünmezlikten İnsana Yakışır İşe (2021)  başlıklı raporun Türkiye ile ilgili kısımlarını ele alan söz konusu Türkiye raporu Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi öğretim üyesi Prof. Dr. Saniye Dedeoğlu hazırladı.

Endüstriyel ev-eksenli olarak parça başı çalışan ve Türkiye’de genellikle “serbest çalışan” (freelance) olarak anılan, iletişim teknolojisi olanaklarıyla uzaktan çalışanları kapsayan Türkiye’de ev eksenli olarak çalışanlara ait iki hedef gruba odaklanan Evden İçeri Bir Dünya: Türkiye’de Ev-Eksenli Çalışanlar  Türkiye Raporu konuyu, istihdama erişim, çalışma ilişkileri, çalışma süresi, kazanç, sağlık ve güvenlik ve iş-yaşam dengesi gibi açılardan ele alıyor.

Rapora göre, evde çalışan kadınların yoğunluğu ve evde üretim yapılan bazı sektörler göz önünde tutulduğunda, evde çalışma toplumsal cinsiyete dayalı bir üretim biçimi olarak beliriyor.

Dünyada ve Türkiye’de genelde ücretsiz bakım işlerinin çoğunu kadınlar yüklendiğinden, bir kısım ev eksenli çalışan kadın için evden çalışma gelir getirici fırsatlar ile bakım sorumluluklarını birleştirmenin bir yoludur ve bu durumun hem avantajları hem de artan bakım yükü gibi dezavantajları var.

Yine rapora göre özellikle parça başı çalışan kadınlar evde yaptıkları çalışmayı kendi ev içi rollerinin bir uzantısı olarak görmekte ve evde çalışmanın bu şekilde algılanması bir taraftan ev-eksenli parça başı çalışma için ödenen ücretleri düşürürken diğer taraftan kadınların güvencesiz ve korumasız çalışmasıyla sonuçlanmaktadır.

Raporun ortaya koyduğu bir başka durum ise; freelance çalışanların önemli bir kısmının evde çalışmayı kurumsal çalışmanın hiyerarşisinden bir kaçış, bir özgürlük olarak seçmesi; parça başı çalışmanın da kadınlar için ev-kadını olarak küçük de olsa bir gelir elde edebilmenin tek yolu olarak belirmesi. 

Rapordan detaylar

“Evden İçeri Bir Dünya: Türkiye’de Ev-Eksenli Çalışanlar” Türkiye Raporu’ndan Öne Çıkanlar 

TÜİK’e göre, 2016 yılında, tüm özel sektör çalışanlarının %2,6’sı (610.771 kişi) evde çalışmıştır; evde çalışanların %89’u ise kadındır. Türkiye’de evde çalışmanın kadın egemen yapısı yanı sıra tüm işçilerin %87’si kayıt dışı olarak çalışmıştır. Evde çalışmanın kayıt dışı ve kadın ağırlıklı doğası olduğu görülürken, kayıtlı olarak evde çalışanların ise sadece %13’ü kadındır.

TÜİK 2016 verilerine göre evde çalışanların %68,6’sı 40 yaşın üzerindedir. İşgücü piyasasındaki genel yaş dağılımıyla karşılaştırıldığında, bu oldukça yüksek bir ortalamadır. Evde çalışanların %16’sı ise 35 yaşın altındadır;

TÜİK 2016 verilerine göre, evde çalışanların %49,6’sı ilköğretim mezunu iken, %13,8 ise hiç öğrenim görmemiştir. Toplamda tüm evde çalışanların %63,4’ünü oluşturan bu oranlar, evde çalışanların eğitim düzeyinin düşük olduğunu göstermektedir. Tüm evde çalışanların %9,3’ünü oluşturan üniversite ve daha yüksek düzeyde eğitim diplomasına sahip olanlar ise evde çalışan işçilerin yüksek eğitimli kesimini oluşturmaktadır.

TÜİK 2016 verilerine göre evde gerçekleşen işlerin sektöre göre dağılımı şu şekildedir: ev işçiliği (%29), tekstil imalatı (%22), binalar ile ilgili hizmetler ve çevre düzenlemesi faaliyetleri (%17), ve giyim imalatıdır (%10).

Rapor, endüstriyel ev-eksenli olarak parça başı çalışan ve Türkiye’de genellikle “serbest çalışan” (freelance) olarak anılan, iletişim teknolojisi olanaklarıyla uzaktan çalışanlar olmak üzere, Türkiye’de ev eksenli olarak çalışanlara ait iki kategoriye odaklanmıştır.

Rapor istihdama erişim, çalışma ilişkileri, çalışma süresi, kazanç, sağlık ve güvenlik ve iş-yaşam dengesi gibi konulara odaklanmaktadır.

Türkiye’de kadınların özellikle tekstil ve konfeksiyon gibi geleneksel sektörlerde ev-eksenli çalışması yaygın bir şekilde devam etmektedir. Parça başı ev-eksenli çalışan kadınların yanı sıra, son yıllarda evde uzaktan freelance olarak çalışan genç profesyonellerin çalışması da görünürlük kazanmaya başlamıştır. Bu nedenle bu Rapor, iki farklı sosyo-ekonomik grubun evde çalışmasını birlikte ele alan ilk çalışmadır.

Evde çalışma hangi sosyo-ekonomik grup için olursa olsun sosyal güvence ve korumadan uzak bir çalışma biçimi olarak gerçekleşmektedir.

Evde çalışma aynı zamanda toplumsal cinsiyet rolleri ve ideolojisi ile biçimlenmekte ve özellikle parça başı çalışan kadınlar evde yaptıkları çalışmayı kendi ev içi rollerinin bir uzantısı olarak görmektedir. Evde çalışmanın bu şekilde algılanması, ev-eksenli parça başı çalışma için ödenen ücretleri düşürürken, kadınların güvencesiz ve korumasız çalışması ile sonuçlanmaktadır.

Uzaktan freelance çalışan eğitimli profesyonellerin evde çalışması bir iş olarak görülmesine karşın özellikle gençlerin, ailelerin onların kurumsal çalışmada olması konusunda açık bir tercih sunması nedeniyle, freelance çalışmalarının gerçek bir çalışma olmadığını düşünmektedirler.

Freelance çalışanlar, daha kısa saatler çalışmak için freelance olarak çalışmaya başlamış olsalar bile iş akışını ve gelirlerini güvence altına almak için yine uzun saatler çalışmak zorunda kalmaktadır.

Parça başı ücretlerin belirlenmesinde ev-eksenli çalışanların bir pazarlık gücü yokken, kendilerine işi getiren aracılara yüksek komisyonlar ödemek zorunda kalırken, freelance çalışanlar ise ücret konusunda bir pazarlık gücüne sahip olabilmektedirler.

Her iki grup çalışan içinde örgütlülük ya hiç söz konusu olmamakta ya da var olan örgütlülük çok dar bir kesimi kapsamaktadır.

İş sağlığı ve güvenliği freelance ve parça başı çalışanları uzun vadede etkileyen sonuçlar taşıdığından önemli bir sorun alanı olarak algılanmamaktadır.

Evde çalışma güvencesizlik ve kırılganlık düzeyi yüksek, insana yaraşır iş olmaktan uzaktır.

Freelance çalışanların önemli bir kısmı evde çalışmayı kurumsal çalışmanın hiyerarşisinden kaçış, bir özgürlük olarak seçerken, parça başı çalışma kadınlar için ev-kadını olarak küçük de olsa bir gelir elde edebilmenin tek kanalıdır.

Captcha işaretlenmemiş.
Diğer Haberler
Fadıloğlu, oy oranını yüzde 57,7’ye yükseltti
Fadıloğlu, oy oranını yüzde 57,7’ye yükseltti
Türkiye’yi bitirdiler, Suriye kaldı!!!
Türkiye’yi bitirdiler, Suriye kaldı!!!
“kültürel mirasımız bizim geçmişiz”
“kültürel mirasımız bizim geçmişiz”
AB Komisyonu, 5 coğrafi işaretli ürünü tescil etti
AB Komisyonu, 5 coğrafi işaretli ürünü tescil etti
Perilikaya’da dar gelirliye ilk etapta 100 konut
Perilikaya’da dar gelirliye ilk etapta 100 konut
Elektrikli scooterlara yeni kurallar getirildi
Elektrikli scooterlara yeni kurallar getirildi
Bakımı sağlanamadığı için 7 bin 864 çocuk koruyucu ailelere verildi
Bakımı sağlanamadığı için 7 bin 864 çocuk koruyucu ailelere verildi
Hızlı ve etkili bir hamle yapmak istiyorsak asıl gereken tam kapanma
Hızlı ve etkili bir hamle yapmak istiyorsak asıl gereken tam kapanma
"Kuzey Irak'ta MOSSAD'a ait bir operasyon merkezi vuruldu"
"Kuzey Irak'ta MOSSAD'a ait bir operasyon merkezi vuruldu"
Dünyanın en zenginleri hayatını değiştirmeden iklim hedeflerine ulaşılamaz
Dünyanın en zenginleri hayatını değiştirmeden iklim hedeflerine ulaşılamaz
Kamuda dönüşümlü ve esnek mesai yeniden başlıyor
Kamuda dönüşümlü ve esnek mesai yeniden başlıyor
"4 bin 500 çocuk tarımdan çekilerek okullulaştırılacak"
"4 bin 500 çocuk tarımdan çekilerek okullulaştırılacak"
BM'den uyarı: Kadınlar bedenleri üzerinde söz sahibi değil
BM'den uyarı: Kadınlar bedenleri üzerinde söz sahibi değil
DEAŞ operasyonlarında 6 kişi tutuklandı
DEAŞ operasyonlarında 6 kişi tutuklandı
Araban’da ihtiyaç sahibine ramazan kolisi dağıtılıyor
Araban’da ihtiyaç sahibine ramazan kolisi dağıtılıyor
Pamuk İstanbul, Gaziantep organize sanayideki fabrikalara gidiyor
Pamuk İstanbul, Gaziantep organize sanayideki fabrikalara gidiyor
Balkondan düşen 4 yaşındaki çocuk hayatını kaybetti
Balkondan düşen 4 yaşındaki çocuk hayatını kaybetti
NASA'nın Mars'ta elde ettiği görüntülerden 4K kısa film yapıldı
NASA'nın Mars'ta elde ettiği görüntülerden 4K kısa film yapıldı
100 bin adet gaziantepkart, bayilerde yerini alacak
100 bin adet gaziantepkart, bayilerde yerini alacak
Çok kritik bir bölgedeyiz, su fakiri ülkeler sınıfına gireceğiz
Çok kritik bir bölgedeyiz, su fakiri ülkeler sınıfına gireceğiz
Sağlık çalışanları anısına meyve fidanı dikildi
Sağlık çalışanları anısına meyve fidanı dikildi
Türkiye rüzgâr enerjisine 1 milyar Euro yatırımla Avrupa'da 5. sırada
Türkiye rüzgâr enerjisine 1 milyar Euro yatırımla Avrupa'da 5. sırada
AİHM, Ahmet Altan dosyasında Türkiye’nin hak ihlali yaptığına hükmetti
AİHM, Ahmet Altan dosyasında Türkiye’nin hak ihlali yaptığına hükmetti
Tören, 26 nisan tsi 03.00'da başlayacak
Tören, 26 nisan tsi 03.00'da başlayacak
Enerji tasarrufu, araç tasarrufu yapacağız
Enerji tasarrufu, araç tasarrufu yapacağız
Sınır ötesine neden doktor ataması yapılmıyor?
Sınır ötesine neden doktor ataması yapılmıyor?
Karaman, izmir, muğla, şanlıurfa ve gaziantep’te uyuşturucu operasyonu
Karaman, izmir, muğla, şanlıurfa ve gaziantep’te uyuşturucu operasyonu
İki kadının acı dolu hikayesi harabeye dönmüş bir evde kesişti
İki kadının acı dolu hikayesi harabeye dönmüş bir evde kesişti
Kaçakçılara operasyon
Kaçakçılara operasyon
Motosiklet hırsızları yakalandı
Motosiklet hırsızları yakalandı
Birçok işkolu uzaktan çalışmaya geçmeli
Birçok işkolu uzaktan çalışmaya geçmeli
Türkiye, vaka artışıyla birlikte önlemleri sıkılaştırmayı planlıyor
Türkiye, vaka artışıyla birlikte önlemleri sıkılaştırmayı planlıyor
1 Mayıs kutlamaları pandemi nedeniyle sosyal medyada kutlanacak
1 Mayıs kutlamaları pandemi nedeniyle sosyal medyada kutlanacak
Pazarcık'ta kız çocuğuna cinsel istismara 4 tutuklama
Pazarcık'ta kız çocuğuna cinsel istismara 4 tutuklama
CHP Gaziantep İl Başkanı Mehmet Neşet Uçar: Bayram ikramiyeleri maaş tutarında olmalı
CHP Gaziantep İl Başkanı Mehmet Neşet Uçar: Bayram ikramiyeleri maaş tutarında olmalı
Destek verildiği zaman çiftçi üzerine düşeni yapıyor
Destek verildiği zaman çiftçi üzerine düşeni yapıyor
“Pandemi sonrası, eski defterler kapanmış olacak”
“Pandemi sonrası, eski defterler kapanmış olacak”
DEAŞ’ın bombacısı yakalandı
DEAŞ’ın bombacısı yakalandı
Dijital kütüphane 22 bin kitapla hizmete başladı
Dijital kütüphane 22 bin kitapla hizmete başladı
Bir haftada 9 kilo metamfetamin ele geçirildi
Bir haftada 9 kilo metamfetamin ele geçirildi
Gönüller birleşip hayat bereketleniyor
Gönüller birleşip hayat bereketleniyor
CHP 128 milyar dolar için genel görüşme isteyecek
CHP 128 milyar dolar için genel görüşme isteyecek
"Çok daha sert tedbirler almaktan başka çözüm gözükmüyor"
"Çok daha sert tedbirler almaktan başka çözüm gözükmüyor"
İkametten hırsızlık yapan şahıs kamerada
İkametten hırsızlık yapan şahıs kamerada
100 bin gıda paketi ihtiyaç sahiplerine ulaştırılacak
100 bin gıda paketi ihtiyaç sahiplerine ulaştırılacak
44 araç trafikten men edildi
44 araç trafikten men edildi
İstanbul, Gaziantep ve Kayseri’de 12 evden hırsızlık yaptılar
İstanbul, Gaziantep ve Kayseri’de 12 evden hırsızlık yaptılar
İnsan hareketliliğini azaltmaya yönelik tedbirler gündemde
İnsan hareketliliğini azaltmaya yönelik tedbirler gündemde