Etiyopya’da çatışmalarla birlikte insani kriz kaygıları büyüyor

Cumhuriyet > Dünya - 23 Kasım 2020

Etiyopya ordusunun ülkenin kuzey eyaletinde Tigray Halk Kurtuluş Cephesi’ne karşı operasyonları sürüyor. Ordunun, eyalet başkenti Mekelle’yi kuşatma planları açıklanırken sivillere ilişkin kaygılar artıyor. Bölgedeki ateşten kaçan binlerce kişinin komşu Sudan ve Eritre’ye sığındığına dikkat çekiliyor. Birleşmiş Milletler insani kriz uyarısını yineledi. İki ülke arasında mülteci kamplarına uzanacak şekilde “insani koridor” açılması çağrısında bulundu.

Etiyopya’nın geleceğini belirleyecek Tigray’daki mevcut krizin köklerini Etiyopya tarihinin derinlerinde aramak gerekiyor. Malum, İtalya’nın emperyal emellerine direnmeyi başarmış bir ülkedir Etiyopya. 

Çocukluğumuzda, ülke açlıktan kırılırken sarayındaki aslanlarını etlerle beslediğini okuduğumuz “Arslanlar Arslanı” lakaplı Haile Selasiye, bağımsızlık sonrası ulusal birliğin nimetlerinden hayli yararlanmış bir figürdü. Başlarda ülke içinde hassas bölgesel/etnik dengeyi sürdürme ihtiyacına uyum sağlamış olsa da sonuçta sert bir diktatöre dönüşmüştü.

Kilit bölge Tigray

Biliniyor; Etiyopya’yı 1974’ten 1987’ye kadar Sosyalist Etiyopya Geçici Askeri Hükümeti (Derg olarak da adlandırılır) yönetti. Marksist yönetim monarşiyi kaldırıp Selasiye’yi defetmiş, feodalizme savaş açmış, eğitim seferberliği yapmış bir yönetimdi. 

Ancak Eritre’nin bağımsızlık taleplerinin öncüsü Eritre Halk Kurtuluş Cephesi (EPLF) ile Tigray Halk Kurtuluş Cephesi (TPLF) birlikte Derg yönetimine karşı mücadele ettiler. 

Marksist yönetimin devrilmesinde bu Tigray bölgesi kilit önemdeydi. (Bu arada Derg, 1987’de resmi olarak devrilmesine rağmen, liderleri 1991 yılına kadar iktidarda kaldı).

Dönüm noktası seçim

İki örgüt de Derg’e karşı kurulan Etiyopya Halkının Devrimci Demokratik Cephesi’nin (EPRDF) bir parçasıydı. TPLF lideri Meles Zenawi, koalisyona liderlik etmiş ardından Başbakan olmuştu. 

Zenawi, Tigray’lılara yeni hükümetin güvenlik aygıtında, askeri komutasında geniş yer verdi. Yeni anayasa etnik federalizme dayanıyordu, yani her etnik bölgeye ayrılma hakkı verilmişti. 

2005 seçimlerinde daha fazla demokrasi için atılan adımların kontrol edemeyecekleri güçleri serbest bırakabileceğini fark eden EPRDF liderliği, tutumunu değiştirerek son derece baskıcı bir mekanizmaya dönüştü. Muhalif politikacılar, insan hakları aktivistleri, bağımsız gazeteciler hapsedildi. 

Oromia ve Amhara arasındaki tarihi etnik çekişmeler, Amhara ve Tigray dahil bazı bölgelerarası arazi anlaşmazlıkları etnik milliyetçiliği, karşılıklı düşmanlığı kökleştirdi. 

Hıristiyan Ortodoks seçkinler ile büyüyen, ancak görece daha fakir olan Müslüman nüfus arasında da gerilim gittikçe arttı. Zelewi 2012’de öldüğünde, ülkenin güneyinden Tigray olmayan Hailemariam Desalegn’in başbakanlığa atanması, özellikle de Oromya’da ayaklanmalara yol açtı. 

EPRDF, Hailemariam’ın yerine hızla, Müslüman/Hıristiyan karışımı bir aileden gelen ilk Oromo olan Abiy Ahmed’i getirdi. Etiyopya’nın güvenlik aygıtının içinde yetişen biri olan Abiy, siyasi tutukluları serbest bıraktı ancak federal düzeyde etkili Tigraylı liderleri görevlerinden uzaklaştırdı. 

Sadece güvenlik hizmetlerinde değil, hükümetin her yerinde Tigraylılar kendilerini nüfuzlu pozisyonlardan uzak buldular. Bu tasfiye Tigraylılar arasında çıkarlarının federal düzeyde korunacağına dair güveni zayıflattı. Tigray siyasi liderliği ülkenin kuzeyindeki Tigray’a çekildi. 

Abiy, Covid-19 salgınının ortasında Ağustos 2020’de yapılması planlanan ülke çapındaki seçimleri süresiz olarak ertelediğinde, yalnızca Tigray bölgesi seçimleri belirlenen zamanda yaparak özerkliğini savundu. Etiyopya ordusunun çekirdeğini oluşturan Tigray askeri birimlerini de harekete geçirdiler.

Abiy’in kaygısı...

Abiy’e göre, Tigray bölgesi federal hükümete karşı gelebiliyorsa diğer bölgeler de gelebilir. Tigray’in diğer ayrılıkçı gruplarla bağlantıları olduğuna inanıyor Abiy. Bu nedenle Tigray üzerinde merkezi otoriteyi sağlamak zorunda. Tigray, son derece zorlu, hayli dağlık bir bölge. İnsanları sert, inatçı olarak biliniyor. 

Karayla çevrili olmasına, sadece 6 milyon nüfusuna karşın, 100 milyonluk Etiyopya’ya karşı Tigray’ı savunmakta kararlı bir halkı var. Abiy, hava gücü avantajına ve kuzeyde Eritre gibi bir müttefike sahip, ancak bu ülkedeki bir savaşın Yemen’deki gibi sonuçlanması ihtimali de var. 

Tigray -en azından henüz- ayrılık için savaşmıyor. Liderleri Etiyopya’nın dağılmasını değil, Tigray’ın merkezde saygın bir yere, bölgelerinde yeterli özerkliğe sahip olmasını istiyor. Hedefleri bağımsızlıktan çok rejim değişikliği gibi görünüyor. Çünkü artık Abiy’e güvenmiyorlar. Görünen o ki, Abiy, boyun eğmelerini beklediği Tigraylılarla, Tigraylılar da Abiy ile pazarlık yapmayacak. 

Bu nedenle uluslararası arabuluculuk sorunu çözecek gibi görünmüyor. Sonucu Etiyopya’nın başka bölgelerindeki benzeri gelişmeler ile Etiyopya’nın komşularının rolü/etkisi belirleyecek ayrıca. Ülkenin geleceğini çok etkileyecek bir sorundur bu. Yine de Etiyopya’nın dağılması pek olası değil. Bir şiddet dönemine gireceği kesin. Çözüm ne olabilir? Merkezde yeni bir hükümet sistemi ile bölgelerle ilişkilerin yeniden yapılandırılarak dengenin sağlanması. Olmasa ne olur? Yeni bir Yemen’le karşılaşırız. Olacağı bu.

Captcha işaretlenmemiş.
Diğer Haberler
 Washington Post: Trump başkanlığının son gününde 100 kişiye af çıkaracak
 Washington Post: Trump başkanlığının son gününde 100 kişiye af çıkaracak
Covid-19'un mutasyonlu hali California'da hızla yayılıyor
Covid-19'un mutasyonlu hali California'da hızla yayılıyor
Çin ekonomisi 2020'de yüzde 2.3 büyüdü
Çin ekonomisi 2020'de yüzde 2.3 büyüdü
Brezilya iki Covid-19 aşısına acil kullanım onayı verdi
Brezilya iki Covid-19 aşısına acil kullanım onayı verdi
Fransa'da Twitter kullanıcıları yaşadıkları istismar olaylarını ifşa etti
Fransa'da Twitter kullanıcıları yaşadıkları istismar olaylarını ifşa etti
Pompeo'dan Rus muhalif Navalny'ın gözaltına alınması hakkında açıklama
Pompeo'dan Rus muhalif Navalny'ın gözaltına alınması hakkında açıklama
Rusya’da toplu aşılama bugün başlıyor
Rusya’da toplu aşılama bugün başlıyor
Afganistan'da iki kadın yargıç öldürüldü
Afganistan'da iki kadın yargıç öldürüldü
Biden'ın yemin töreni öncesi ABD'de "Trump destekçilerinin silahlı protestosu" uyarısı yapıldı
Biden'ın yemin töreni öncesi ABD'de "Trump destekçilerinin silahlı protestosu" uyarısı yapıldı
Almanya'da aşı olan 10 'ağır hasta' yaşamını yitirdi
Almanya'da aşı olan 10 'ağır hasta' yaşamını yitirdi
'Rusya, salgını baskılayabilecek bir aşı geliştirdi'
'Rusya, salgını baskılayabilecek bir aşı geliştirdi'
Endonezya'da 6,2 büyüklüğünde deprem meydana geldi
Endonezya'da 6,2 büyüklüğünde deprem meydana geldi
Biden, 1.9 trilyon dolarlık teşvik paketini açıkladı
Biden, 1.9 trilyon dolarlık teşvik paketini açıkladı
Facebook çalışanlarını uyardı: 'Logolu giysiler giymeyin'
Facebook çalışanlarını uyardı: 'Logolu giysiler giymeyin'
Trump'ı engellemenin bedeli 51,2 milyar dolar
Trump'ı engellemenin bedeli 51,2 milyar dolar
ABD Temsilciler Meclisi, Trump’ın azledilmesini onayladı
ABD Temsilciler Meclisi, Trump’ın azledilmesini onayladı
Çin'de 8 ay sonra ilk Covid-19 ölümü
Çin'de 8 ay sonra ilk Covid-19 ölümü
ABD'de aşırı sağ çok daha fazla şiddete başvuracak
ABD'de aşırı sağ çok daha fazla şiddete başvuracak
Kuveyt'te hükûmet istifa etti
Kuveyt'te hükûmet istifa etti
ABD Başkan Yardımcısı Pence 25’inci maddeyi işletmeyi reddetti
ABD Başkan Yardımcısı Pence 25’inci maddeyi işletmeyi reddetti
ABD'de 1953'ten bu yana ilk kez bir kadın idam edildi
ABD'de 1953'ten bu yana ilk kez bir kadın idam edildi
Trump: Hiç şiddet istemedim
Trump: Hiç şiddet istemedim
Brezilya'da Sinovac aşısının etkinliği yüzde 60'ın altında kaldı
Brezilya'da Sinovac aşısının etkinliği yüzde 60'ın altında kaldı
İsrail, Deyr ez Zor'a hava saldırısı düzenledi
İsrail, Deyr ez Zor'a hava saldırısı düzenledi
Trump'ın YouTube kanalı da kapatıldı
Trump'ın YouTube kanalı da kapatıldı
Kongre binasının baskını aşırı sağın sonucu değil, zirvedeki örneğidir
Kongre binasının baskını aşırı sağın sonucu değil, zirvedeki örneğidir
Deutsche Bank, Kapitol baskının ardından Trump ve şirketleriyle iş yapmamaya karar verdi
Deutsche Bank, Kapitol baskının ardından Trump ve şirketleriyle iş yapmamaya karar verdi
Biden: Trump'ın azli için senatörlerle görüştüm
Biden: Trump'ın azli için senatörlerle görüştüm
ABD'de 9 milyona yakın kişiye Covid-19 aşısı yapıldı
ABD'de 9 milyona yakın kişiye Covid-19 aşısı yapıldı
Japonya mutasyona uğramış yeni bir virüs bildirdi
Japonya mutasyona uğramış yeni bir virüs bildirdi
Demokratlar, ikinci azil sürecini başlattı
Demokratlar, ikinci azil sürecini başlattı
Washington DC'de "acil durum" ilan edildi
Washington DC'de "acil durum" ilan edildi
ABD, Yemen'deki Husileri 'terör örgütü' ilan edecek
ABD, Yemen'deki Husileri 'terör örgütü' ilan edecek
Biden'ın CIA Direktörü adayı, eski Rusya Büyükelçisi Burns
Biden'ın CIA Direktörü adayı, eski Rusya Büyükelçisi Burns
Trump için azil süreci başlıyor: Görevden alınabilir mi?
Trump için azil süreci başlıyor: Görevden alınabilir mi?
Mutasyona uğrayan Coronavirus, Rusya'ya sıçradı
Mutasyona uğrayan Coronavirus, Rusya'ya sıçradı
Trump görevden alınmazsa azil süreci başlayacak
Trump görevden alınmazsa azil süreci başlayacak
Endonezya’da düşen uçağa ait kara kutunun yeri tespit edildi
Endonezya’da düşen uçağa ait kara kutunun yeri tespit edildi
Trump, Beyaz Saray'daki son günlerinde sosyal medya devleriyle mücadele edecek
Trump, Beyaz Saray'daki son günlerinde sosyal medya devleriyle mücadele edecek
Pelosi'den Trump görevden uzaklaştırılsın çağrısı: Demokrasimiz ve halkımız için çok tehlikeli
Pelosi'den Trump görevden uzaklaştırılsın çağrısı: Demokrasimiz ve halkımız için çok tehlikeli
ABD Dışişleri Bakanı Pompeo: ABD bir muz cumhuriyeti değildir
ABD Dışişleri Bakanı Pompeo: ABD bir muz cumhuriyeti değildir
ABD Adalet Bakanlığı: Bu çete, eylemlerinden sorumlu tutulacak
ABD Adalet Bakanlığı: Bu çete, eylemlerinden sorumlu tutulacak
Trump yönetiminde bir istifa daha: Bu bir dönüm noktası
Trump yönetiminde bir istifa daha: Bu bir dönüm noktası
ABD'deki Kongre baskınında ölü sayısı 5’e yükseldi
ABD'deki Kongre baskınında ölü sayısı 5’e yükseldi
Rusya, "ABD demokrasisini" eleştiriyor: "Dibe vurdular, topallıyorlar"
Rusya, "ABD demokrasisini" eleştiriyor: "Dibe vurdular, topallıyorlar"
Demokrat Parti'den Pence ve kabine üyelerine çağrı: Trump'ı görevden alın, yoksa biz azil sürecini başlatabiliriz
Demokrat Parti'den Pence ve kabine üyelerine çağrı: Trump'ı görevden alın, yoksa biz azil sürecini başlatabiliriz
Almanya'da hava yolu trafiği 31 yıl önceki seviyeye geriledi
Almanya'da hava yolu trafiği 31 yıl önceki seviyeye geriledi
ABD Kongre baskınının ardından Trump, özel af çıkarma hazırlığında
ABD Kongre baskınının ardından Trump, özel af çıkarma hazırlığında