Ekonomist Atilla Yeşilada doların düşeceği tarihi açıkladı

Ekonomist Atilla Yeşilada Para Analiz'deki yazısında doların düşeceği tarihe ilişkin açıklamalarda bulundu. Yeşilada, 2022 yılında Fed'in faiz artırımından sonra dolar ve euronun düşeceğini belirtti.

t24 > Yaşam - 03 Aralık 2021

Ünlü ekonomist Atilla Yeşilada, doların düşeceği tarihe ilişkin açıklamalarda bulundu. "Fed 2022 yılı içinde en az 2 kez 25 baz puan faiz artırımı yapacak" diyen Yeşilada, "Bu durumda Euro/dolar düşer, diğer koşullar sabit kalmak şartıyla da Dolar Endeksi 102-105 aralığına yükselebilir" dedi.

Doların TL karşısındaki sert yükselişine de değinen Yeşilada, "Pek, ya Türkiye derseniz? Demeyin, çünkü artık bu solan bahçede bülbüllere yer yok. Ama, nezaketen bir iki cümle ekleyeyim: Enflasyonun patlayacağını bile bile, zorla ihracatçılara döviz kredisi veren bankalar kredi maliyetleri yükselirse döviz borçlarını yeniler mi?" ifadelerini kullandı.

Yeşilada'nın yazısı şöyle: "Fed ve AMB’nın uzun süredir sıkı sıkıya sarıldığı “enflasyon geçici, kasmayın” söylemi, Salı gecesi Jay Powell’in Senato’da yaptığı sunumdan sonra tarihin tozlu raflarına kalktı. Eğer Omicron tüm dünyayı evine kapatıp, ülkeden-ülkeye mal ve insan trafiğini engellemezse, Fed 2022 yılı içinde en az 2 kez 25 baz puan faiz artırımı yapacak. Bu durumda Euro/dolar düşer, diğer koşullar sabit kalmak şartıyla da Dolar Endeksi 102-105 aralığına yükselebilir. Bu gelişmelerin 3Ç2021 itibarıyla $296 trilyona şişen dünya borçları üstünde yaratacağı olumsuz etkiyi tartışmak lazım.

Bu konu Türkiye’yi de yakından ilgilendiriyor. Biz dış borç yeniden finansmanı GSYH’ye oranı en yüksek ülkelerden biriyiz. Ek olarak, özel sektör de burnuna kadar borçlu.  Fed’in para politikasını sıkılaştırması, kredi akımlarını ne ölçüde etkiler?

Dünya ekonomisini az-çok takip edenler, “Yahu, ortada baba gibi Omicron var, daha etkisinin boyutları belli değil. Kışın tüm  dünya evine kapanırsa, Fed yine geri adım atmak zorunda kalmaz mı?” diyecekler. Bu görüş kıraathane sohbetinden bir replik de değil. Dünyaca tanınmış uzmanlar da (Mesela Rubini) küresel borç yükünün Fed’in faizleri fazla artırmasına izin vermeyeceği öne sürer. Teorik çalışma yapan ekonomistler (başkan Erdoğan hariç)  daha da ileri giderek, dünya borçlarının çevrilebilmesi için çok uzun süre reflasyon ortamında kalınılması gerektiğini iddia eder. Yani, dünya ekonomisi hem hızlı büyümeli (Hazineler borcu ödeyecek vergi, şirketler nakit akımı edinsin), hem de yüksek enflasyon  üretmeli ki (nominal faizi sabit borçların reel değerini düşer), bu devri daim çarkı dönsün.  Naçizane ekleyeyim, reel faizlerin de çok uzun süre sıfır veya çok düşük artı düzeyde seyretmesi de borcun yeniden çevrilebilmesi için gerekli.

Tüm bunlara katılırım  da,  düşüncem, Fed’i korkutanın manşet enflasyonun enflasyon beklentilerine sızma hızı derim. Yani, artık çalışanlar daha yüksek ücret istiyor. Konut ve borsa balonları şişti. Tüketici güven anketlerinde hane halkının 1-3 yıl vadede enflasyonun düşmesini beklemedikleri ortaya çıkıyor.  Fed enflasyon beklentileri hedefin üstünde kemikleşirse, çekirdek enflasyonu düşürmenin Erdoğan’ı iktidardan indirmek kadar zor olduğunu biliyor elbette. Bu yüzden onu gözleyen üç beladan kendi modellerine göre en az öldürücü olanı seçmiş olacak.

Dünya borç istatistikleriyle sizi yormak istemiyorum. Borçlar, ekonomik büyüme ve iflas-temerrüt döngüleri arasında empirik  gözlemleri sıralamakla yetineceğim. Henüz GSYH’ya oran olarak tanımı pek de yapılmamış “yüksek borçluluk” (Bakınız: Miller Modigliani kuramı) bir noktada hep mali balon ve ardından kriz ve Hazine’lerin dış borç morataryumuna gitmesi sonucunu doğuruyor (Bakınız: Carmen Reinhgart ve Kenneth Rogoff, “Fuck you, Miller-Modigliani, 2011”. Yüksek borçlanma ve bütçe açığı dönemleri sonunda hep yıllar süren ekonomik durgunluğa  neden oluyor. “Neden?” diye sorarsanız iki  cevabı var. İlkin, kreditörler borç metrikleri ortalamaların çok üstüne fırlayan ülkelere borç vermekte nazlanıyor. Yani yüksek borçluluğun olumsuz geri-bildirimi var. İkincisi, borç tarihte hiç bir zaman ihracat ve verimlilik  artırıcı alanlara akıtılmamış.

Devletler borcu alıp (bizde olduğu gibi) altyapı ve rezidanslara gömmüşler, ya da fakir-fukaraya harcamışlar. Şirketler bir noktaya kadar dış kaynak/öz kaynak oranlarını yükselterek yüksek  karlılık elde ediyor. Ama, ekonominin tümüne baktığımızda, Hyman Minsky’nin tezinin hemen her zaman doğru çıktığını görüyoruz.  İstikrarlı dönemler her zaman, borcu ödemek için borçlanma dönemiyle sonlanmış.

Dünya 2008 Büyük Finansal Krizinden bu yana hızla borçlanıyor, çünkü kendi ülkelerini kurtarmak için rezerv para merkez bankaları sürekli para basıp, kredi notu ne olursa olsun her ülke ve şirketin şuursuzca borçlanmasının önünü açmış. Bir süre sonra borçlanıp karı artırmak artık faaliyet verimliliği ve pazar payı büyütme  yöntemi gibi temel karlılık kriterlerinin önüne geçmiş.

Maalesef, borçlanma global çapta bir verimlilik patlaması tetiklemedi. Dünya ticareti de borçlanmaya paralel hızla artmadı. Daha da kötüsü, çok borçlanan ülkelerin sefaleti azalttığına dair  somut kanıt bulamıyoruz. Kozmoloji ve ekonomide temel prensip, sürdürülebilir olmayan her sürecin ”bir gün” sona ereceği. Ama, o süre bir nano-saniye de olabilir (ışıktan hızlı gitmeyi dene, ne dediğimi anlarsın) 10 milyarlarca yıl da (Higgs bozonu istikrarlı bir temel parçacık değil, ama bir anda evren yokolmuyor nedense) sürebilir.

Ula, bu moruk buraya nerden geldi derseniz?  Her yolculuk Jack Daniels’le hoş gider.

Ben, 2022 yılı içinde borç krizi beklemiyorum doğrusu. Ama, kendi dolarını basamayan Gelişmekte Olan Ülkelerin (GOÜ) uzun soluklu  yükselen faiz ortamına dayanamayacağı aşikar. GOÜ külliyatını tetkik ettiğinizde karşınıza sürekli aynı deve hamuru çıkar. “GOÜ temel göstergeleri 2008’e göre çok daha sağlam”.  Öyledir, çünkü rakamların her dönem ve koşulda aynı anlamı taşımadığı gerçeği idd-rakk edilmez. Eğer bir yıl süreyle ticaret haddi  ülkenin aleyhine dönecekse, ya da kredi pahalılaşacaksa, EVET, GOÜ’in çoğu buna dayanır. Ama, uzun erimli sıkılaştırma, Covid-19’un yara izleri  ve reforma  kapalı hükümetleri denklemin içine oturtursanız, Acı Sonun her sene biraz daha yaklaştığı anlaşılır.

Bu Acı Son bazı ülkeler için çok daha çabuk gelecek. Kimdir bu ülkeler? Tasarruf açığı olanlar, zaten GOÜ ortalamasının çok üstünde borç taşıyanlar, hizmet sektörüne bağımlı büyüyenler, Türkiye  gibi  rejimin ekonominin en büyük  başbelası olduğu ülkeler.

Captcha işaretlenmemiş.
Diğer Haberler
Aykut Tuzcu'nun kitabının 2 cildi de, D&R, İdefix ve Yeniinsan Yayınevi tarafından satışa sunuldu
Aykut Tuzcu'nun kitabının 2 cildi de, D&R, İdefix ve Yeniinsan Yayınevi tarafından satışa sunuldu
GAPTARIM ve hayvancılık fuarı ertelendi
GAPTARIM ve hayvancılık fuarı ertelendi
Ormana terkedilen hayvanlar zor günler geçiriyor
Ormana terkedilen hayvanlar zor günler geçiriyor
100'ün üzerinde ilaca yüzde 30'un üzerinde zam geldi
100'ün üzerinde ilaca yüzde 30'un üzerinde zam geldi
"Karne çocuğun zeka seviyesini göstermez"
"Karne çocuğun zeka seviyesini göstermez"
Diyanet har vurup harman savuruyor
Diyanet har vurup harman savuruyor
Çiftçi, fiyatları büyük zam gören gübre ve ilaca da erişemiyor
Çiftçi, fiyatları büyük zam gören gübre ve ilaca da erişemiyor
Askeri helikopter vatandaşlara havadan kumanya dağıttı
Askeri helikopter vatandaşlara havadan kumanya dağıttı
Aşırı buzlanma nedeniyle okullara bir gün daha ara verildi
Aşırı buzlanma nedeniyle okullara bir gün daha ara verildi
Tarsus-Adana-Gaziantep Otoyolu Nurdağı kesimi kontrolü olarak açıldı
Tarsus-Adana-Gaziantep Otoyolu Nurdağı kesimi kontrolü olarak açıldı
Gaziantep-Erbil uçuşları pazartesi ve perşembe
Gaziantep-Erbil uçuşları pazartesi ve perşembe
Türkiye'deki boru hattında yaşanan patlama petrol fiyatları üzerinde baskı yaratabilir
Türkiye'deki boru hattında yaşanan patlama petrol fiyatları üzerinde baskı yaratabilir
Projede, 3 bin 357 öğretmen görev yapıyor
Projede, 3 bin 357 öğretmen görev yapıyor
Adaletin yerini bulmasını hâlâ bekliyoruz
Adaletin yerini bulmasını hâlâ bekliyoruz
Kabine toplanıyor: Gündem ekonomi ve rekor kıran vaka artışı
Kabine toplanıyor: Gündem ekonomi ve rekor kıran vaka artışı
Yasa tasarısı hazırlandı: Sağlık çalışanlarına şiddete hapis talebi
Yasa tasarısı hazırlandı: Sağlık çalışanlarına şiddete hapis talebi
Rusya: İdlib’de militanlar Tartus ve Lazkiye’ye saldırı planlıyor
Rusya: İdlib’de militanlar Tartus ve Lazkiye’ye saldırı planlıyor
'Et ve süt açığı başlayacak, ürünler o kadar pahalı olacak ki insanlar alamayacak'
'Et ve süt açığı başlayacak, ürünler o kadar pahalı olacak ki insanlar alamayacak'
TMO, 335 bin ton buğday ithal edecek
TMO, 335 bin ton buğday ithal edecek
Meteoroloji'den yoğun kar uyarısı: Hafta sonuna dikkat!
Meteoroloji'den yoğun kar uyarısı: Hafta sonuna dikkat!
Tehlike arz eden ırklarda kayıt için süresi uzamayacak
Tehlike arz eden ırklarda kayıt için süresi uzamayacak
Gaziantep dışına araçla seyahat yasaklandı
Gaziantep dışına araçla seyahat yasaklandı
Gaziantep-Osmaniye karayolu kar nedeniyle kapandı: Vatandaşlar mahsur kaldı
Gaziantep-Osmaniye karayolu kar nedeniyle kapandı: Vatandaşlar mahsur kaldı
AYM’ye başvurular katlandı: 8 senede yüzde 221'lik artış var
AYM’ye başvurular katlandı: 8 senede yüzde 221'lik artış var
Instagram, çok konuşulacak özellik için çalışmalara başladı: 'Takipçi gizleme'
Instagram, çok konuşulacak özellik için çalışmalara başladı: 'Takipçi gizleme'
Avrupa Konseyi yaptırım sürecini başlatıyor: Kritik gün 2 Şubat
Avrupa Konseyi yaptırım sürecini başlatıyor: Kritik gün 2 Şubat
Bankalar faizleri düşürmeli, katı kurallardan vazgeçmeli
Bankalar faizleri düşürmeli, katı kurallardan vazgeçmeli
Aile bireylerinin haklarının daha iyi korunması için mali destek sağlanıyor
Aile bireylerinin haklarının daha iyi korunması için mali destek sağlanıyor
Bilim Kurulu toplanıyor
Bilim Kurulu toplanıyor
Hamilelikte grip enfeksiyonu, erken doğum, düşük ve anne karnında ölüme neden oluyor
Hamilelikte grip enfeksiyonu, erken doğum, düşük ve anne karnında ölüme neden oluyor
“Adalet herkese lazım” deriz de dizilerdeki görüntüler neden gözümü buğulandırıyor?
“Adalet herkese lazım” deriz de dizilerdeki görüntüler neden gözümü buğulandırıyor?
Mehmet Ceyhan 'anlamsız' diyerek, uyardı
Mehmet Ceyhan 'anlamsız' diyerek, uyardı
Avrupa İlaç Ajansı: Türkiye başvurmadı
Avrupa İlaç Ajansı: Türkiye başvurmadı
“İnsanları sürü bağışıklığına terk etmeye çalışıyorlar”
“İnsanları sürü bağışıklığına terk etmeye çalışıyorlar”
Okullara kar tatili
Okullara kar tatili
Prostat ameliyatlarında yeni nesil lazer yöntemi: Holep
Prostat ameliyatlarında yeni nesil lazer yöntemi: Holep
Sağlık çalışanları bunları hak etmiyor
Sağlık çalışanları bunları hak etmiyor
Ekonomik kriz nedeniyle yetersiz beslenen 0-5 yaş grubu çocuklar beslenemiyor
Ekonomik kriz nedeniyle yetersiz beslenen 0-5 yaş grubu çocuklar beslenemiyor
Ekonomideki rakamlar, Türkiye'deki çöküşü ortaya koydu
Ekonomideki rakamlar, Türkiye'deki çöküşü ortaya koydu
Çocuklardan çok büyükler hevesli, Gaziantep’te yere kar düşmeden okullar tatil edildi
Çocuklardan çok büyükler hevesli, Gaziantep’te yere kar düşmeden okullar tatil edildi
"Türkiye'de her gün 700 bin kişi yeni Omicron varyantına yakalanacak"
"Türkiye'de her gün 700 bin kişi yeni Omicron varyantına yakalanacak"
Meteoroloji’den Gaziantep’te dahil 26 il için sarı ve turuncu kodlu alarmı
Meteoroloji’den Gaziantep’te dahil 26 il için sarı ve turuncu kodlu alarmı
Şirketlere kurumlar vergisi istisnası getiren kanun teklifi komisyonda kabul edildi
Şirketlere kurumlar vergisi istisnası getiren kanun teklifi komisyonda kabul edildi
Fitch, Türkiye'yi 'heterodoks politika' konusunda uyardı
Fitch, Türkiye'yi 'heterodoks politika' konusunda uyardı
Cep telefonu ithalatında yeni düzenleme
Cep telefonu ithalatında yeni düzenleme
İnternet hızının sağlanamaması halinde vatandaş ceza ödemeden sözleşmeyi fesih edebilecek
İnternet hızının sağlanamaması halinde vatandaş ceza ödemeden sözleşmeyi fesih edebilecek
Yoğun kar yağışı gelişi geliyor, sıcaklık -12’ye düşüyor
Yoğun kar yağışı gelişi geliyor, sıcaklık -12’ye düşüyor
Haftada 1 bardak şekerli içecek çocukların beyin fonksiyonlarını yüzde 30 bozuyor
Haftada 1 bardak şekerli içecek çocukların beyin fonksiyonlarını yüzde 30 bozuyor