DDK’nin yetkisinin genişletilmesi hukuka açıkça aykırı

Devlet Denetleme Kurulu’nun (DDK), görev alanı 20 Ağustos tarihinde Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’yle değiştirildi.

artıgerçek > Siyaset - 25 Ağustos 2021

DDK’nin görev alanı 20 Ağustos tarihinde Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’yle genişletilmesi kamuoyunda tartışma yarattı. Bazı sendika ve meslek örgütleri, Kurulun denetim alanının genişletilmesine şiddetle karşı çıkarak, hukuksal mücadele başlatacaklarını da bildirdiler.

Prof. Dr. Ali D. Ulusoy konuya dair, “Anayasa’nın sayma yoluyla belirlediği ve “ve benzeri”, “gibi” tarzında ifadelerle genişletme olanağı tanımadığı özel hukuk kişilerinin de kamusal denetime tabi tutulması hukuka açıkça aykırı” ifadelerini kullandı.

Prof. Dr. Ali D. Ulusoy T24’te yer alan yazısında DDK’nin görev alanına dair yapılan değişikliği değerlendirdi. Ulusoy’un yazısı şöyle:

“Cumhurbaşkanlığı’na bağlı Devlet Denetleme Kurulu (DDK), T.C. idaresinin en üst konumdaki idari denetim birimi. Sonunda bağlayıcı bir yaptırım kararı alma yetkisi bulunmasa da, her konuda idari tahkikat (soruşturma, inceleme) yetkisi var. Vardığı sonucu ise raporla Cumhurbaşkanı'na (CB) sunuyor ve CB gerekli görürse ilgililer hakkında suç duyurusunda bulunuluyor ve/veya sorumlular hakkında idari tasarruflarda bulunulabiliyor (görevden alma, kızağa çekme, disiplin soruşturması vs.).

Konumu ve görevleri bizzat Anayasa’da düzenlenmiş (m.108). 2017 Anayasa değişikliği ile konumu ve görev alanı daha da güçlendirilmiş. Eskiden görev alanında değilken, Silahlı Kuvvetler de görev alanına dâhil edilmiş. Şu anda sadece yargı mercileri görev alanında değil.

Görev alanıyla ilgili geçenlerde (20 Ağustos) yapılan bir değişiklik kamuoyunda tartışma doğurdu. Bazı sendika ve meslek örgütleri, bu yeni değişiklikle Kurulun denetim alanının genişletilmesine şiddetle karşı çıktılar ve hukuksal mücadele başlatacaklarını bildirdiler.

DDK’nın yeni görev alanı hukuka uygun mu?

Anayasa, DDK’nın görev alanını her tür kamu kurum ve kuruluşu, sermayesinin yarıdan fazlası kamu kurum ve kuruluşlarına ait şirket ve kuruluşlar ile bazı özel hukuk tüzel kişileri olarak belirlemiş. Bu özel hukuk tüzel kişileri ise Anayasada sayma yoluyla (numerus clausus) belirlenmiş. Yani bunların Anayasa dışında başka bir mevzuatla (kanun, CBK vs.) genişletilmesi mümkün değil.

Anayasa’nın DDK denetimine aldığı özel hukuk tüzel kişileri ise, kamu kurumu niteliğindeki meslek örgütleri (barolar, ticaret ve sanayi odaları, tabip odaları ve bunların üst kuruluşları gibi), işçi ve işveren sendikaları, kamuya yararlı dernekler ve vakıflar ile sınırlanmış.

DDK’nın yapı ve görevlerini düzenleyen asli mevzuat olan 5 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi (CBK) ise Kurulun görev alanını Anayasa’nın öngördüğünden daha da genişletmiş.

Buna göre Anayasa öngörmemesine karşın, yani Anayasaya aykırı biçimde aşağıdaki özel hukuk kişileri de DDK’nın idari denetimine tabi tutulmuş:

Sermayesinin yarıdan fazlası kamuya ait olmamasına rağmen, yönetiminde çoğunluğu devlete geçen (Turkcell veya TMSF kontrolünde olan şirketler gibi) veya devletin altın hisseye sahip olduğu (Türk Telekom gibi) özel şirketler;

Kooperatifler,

Sermayesinin yarıdan fazlası meslek örgütleri ile sendikalar, kamuya yararlı dernekler ve vakıflara ait veya bunlar tarafından kontrol edilen her tür şirket ve kuruluş (Anayasa sadece sermayesinin yarıdan fazlası kamuya ait şirketleri saymış).

İşin yerindelik yönünden değerlendirmesi farklı olabilir. Ama hukuksal açıdan durum net. Anayasa’nın sayma yoluyla belirlediği ve “ve benzeri”, “gibi” tarzında ifadelerle genişletme olanağı tanımadığı özel hukuk kişilerinin de kamusal denetime tabi tutulması hukuka açıkça aykırı. Üstelik kanunla bile yapılmayıp idari bir düzenleme olan CBK ile yapılması, anayasal özel teşebbüs özgürlüğünü sınırlayıcı niteliği nedeniyle, CBK ile düzenleme alanının ayrıca dışında kalıyor.

Buna karşın yerindelik yani idealizm açısından bakarsak, teorik ve pratik açıdan yapacağım yorum çok farklı.

Teorik açıdan bakarsak, aslında meslek örgütleri, sendikalar, kooperatifler, Kızılay, THK gibi kamuya yararlı dernekler ve vakıfların çok büyük kısmının son derece keyfi yönetildikleri, özellikle yaptıkları harcamalarda, mal ve hizmet alımlarında ve satımlarında, yöneticilerin kendilerinin ve üst düzey personelin maaş ve diğer parasal haklarını belirlemelerinde, işe alımlarda, makam araçları, hizmet binaları dâhil lüks ve şatafatta son derece fütursuz, keyfi, ve kurumu zarara uğratan uygulamalar yaptıkları işin içinde veya çevresinde olan “herkesin bildiği sır”lardan.

Tabii ki istisnaları vardır. Mutlak genelleme doğru olmaz. Ama çoğunluğunun bu durumda olduğundan emin olabilirsiniz.

Bu durumda bunlar üzerinde dışarıdan düzgün ve adil bir kamusal denetim yapılmasında kamu yararı bulunduğu açık. Ama hukuka uygun yöntemlerle yapılması kaydıyla.

Pratik açıdan baktığımızda ise başka bir tablo bizi bekliyor.

Bunlar üzerinde kamunun denetim yetkileri bulunduğunda uygulamanın ne yönde olacağı ise benzer emsallerden dolayı malum.

İktidara yakın olan meslek örgütleri, sendikalar, vakıflar ve bunların kontrolündeki şirketler ve kuruluşlar için kamusal denetimin “kör-sağır ve dilsiz” olacağını; muhalif tarafta olanlar için ise aslan kesilip önlerine gelene “asma-kesme tarifesi” uygulayacağını tahmin edebilirsiniz.

Bu bağlamdaki RTÜK örneğini hepimiz görüyoruz.

Bu itibarla şu konjonktürde DDK tarafından meslek örgütleri, sendikalar ve vakıflar gibi sivil toplum örgütleri üzerinde yapılacak denetimin adil ve tarafsız olacağı gerçekten kuşkulu görünüyor.

Bu noktada başkan dâhil 9 üyeden oluşan DDK üyelerinin (yüksek öğrenim görmek ve kamuda 12 yıl çalışmış olmak dışında) hiçbir objektif nitelik ve liyakat şartı olmadan doğrudan CB tarafından atandığını da belirtelim.

Teftiş kurullarında koordinasyon

Öte yandan DDK’nın yeni yapılanmasında DDK’ya aynı zamanda kamudaki tüm teftiş kurulları üzerinde de bir tür üst koordinasyon makamı fonksiyonu tanınması bence isabetli olmuş.

Önceki sistemde DDK’nın bu yönde bir fonksiyonu mevcut değildi. Bu fonksiyonu bir ölçüde Başbakanlık Teftiş Kurulu icra etmeye çalışıyordu ama yetersizdi. Kamudaki her bakanlığın ve birçok kurum ve kuruluşun teftiş kurulları gerçekten de ciddi bir koordinasyon eksikliği ve tam bir karmaşa içinde kendi başına buyruk biçimde hareket edebiliyordu.

Sonucunda ise kamuda ciddi bir teftiş anarşisi hüküm sürüyordu. Aynı konuya ilişkin bir tahkikat hem Başbakanlık Teftiş, hem ilgili bakanlığın teftiş birimi hem de o kurumun kendi teftiş birimi tarafından yapılabiliyor; ortaya farklı raporlar veya mükerrer soruşturmalar çıkabiliyordu.

Dolayısıyla yeni sistemde DDK’ya bu konuda verilen yeni koordinasyon misyonunun bu karmaşa ve düzensizliği gidermesi beklenebilir.

Yeni sistemin çok yüksek noktalara uzanan ciddi usulsüzlükler ve yolsuzlukları tek elden ve en yüksek seviyeden daha kolayca “kapatma” fonksiyonuna dönüşme riski de bulunuyor tabii ki.

Ne yönde bir performans sergileyeceğini bekleyip görelim.”

Captcha işaretlenmemiş.
Diğer Haberler
Ali Babacan: ‘Faiz kararı Merkez Bankası’nın değil, Sayın Erdoğan’ın’
Ali Babacan: ‘Faiz kararı Merkez Bankası’nın değil, Sayın Erdoğan’ın’
'Erdoğan, Türkiye’yi korkunç kayıplara sürüklemeye çalışıyor'
'Erdoğan, Türkiye’yi korkunç kayıplara sürüklemeye çalışıyor'
'Sandık görevlileri bugünden belirlendi'
'Sandık görevlileri bugünden belirlendi'
Amerika'dan Putin'e 'özel operasyon'
Amerika'dan Putin'e 'özel operasyon'
Şevkin: "Anlaşılan o ki; iktidar TOGG’un seri üretimini de ihracını da göremeyecek”
Şevkin: "Anlaşılan o ki; iktidar TOGG’un seri üretimini de ihracını da göremeyecek”
'CHP'nin oyları artıyor' diyen Arınç'tan yeni açıklama: AK Partililerin gocunmasını gerektirecek bir durum yok
'CHP'nin oyları artıyor' diyen Arınç'tan yeni açıklama: AK Partililerin gocunmasını gerektirecek bir durum yok
Michael Rubin: Türkiye’nin Suriye hamlesi Biden ve McGurk’un sınavı olacak
Michael Rubin: Türkiye’nin Suriye hamlesi Biden ve McGurk’un sınavı olacak
İYİ Partili Yokuş: Bakanın danışmaları imzasını kullanarak atamalar yapıyor, ciddi rahatsızlık var
İYİ Partili Yokuş: Bakanın danışmaları imzasını kullanarak atamalar yapıyor, ciddi rahatsızlık var
AKP'de büyük kavga: Niye duruyorsun?
AKP'de büyük kavga: Niye duruyorsun?
Kılıçdaroğlu: İmamoğlu geziler için benden izin aldı
Kılıçdaroğlu: İmamoğlu geziler için benden izin aldı
Akşener'den Erdoğan'a: "Artık vakit hesap vakti"
Akşener'den Erdoğan'a: "Artık vakit hesap vakti"
Yargı, Bayraktar'ın 'itirafı'nı soruşturma gereği görmedi
Yargı, Bayraktar'ın 'itirafı'nı soruşturma gereği görmedi
Biden'ın Ankara elçi adayına ilk onay
Biden'ın Ankara elçi adayına ilk onay
İtalya yerel seçimlerinde zafer merkez solun
İtalya yerel seçimlerinde zafer merkez solun
İngiltere'de "David Yasası" çağrıları
İngiltere'de "David Yasası" çağrıları
Seçim kimse için “çantada keklik” değil
Seçim kimse için “çantada keklik” değil
ABD, yalanladı: Herhangi bir finansman teklifte bulunmadık
ABD, yalanladı: Herhangi bir finansman teklifte bulunmadık
“Kabul edilemez” denildi... AB’den Türkiye’ye yaptırım sinyali
“Kabul edilemez” denildi... AB’den Türkiye’ye yaptırım sinyali
İmamoğlu, Rusya'nın önde gelen yayınlarından Kommersant'a konuştu: Türkiye'de siyaset yapmak kolay değildir; cesaret ister
İmamoğlu, Rusya'nın önde gelen yayınlarından Kommersant'a konuştu: Türkiye'de siyaset yapmak kolay değildir; cesaret ister
Erdoğan'ın avukatları siyasi cinayet iddialarına ilişkin başsavcılığa başvurdu
Erdoğan'ın avukatları siyasi cinayet iddialarına ilişkin başsavcılığa başvurdu
Fransa’nın Belarus Büyükelçisi sınır dışı edildi
Fransa’nın Belarus Büyükelçisi sınır dışı edildi
Merkel’le kameralar karşısına geçen Erdoğan’dan ‘direk’ şakası: Aramıza başka bir şey girmesin
Merkel’le kameralar karşısına geçen Erdoğan’dan ‘direk’ şakası: Aramıza başka bir şey girmesin
Irak’ta Şii siyasetçiler sonuçları tanımıyor
Irak’ta Şii siyasetçiler sonuçları tanımıyor
DEVA Partili Yeneroğlu: AKP milletvekili iken kayıpları sorduğum bir başsavcı, bana “her devletin bir arka bahçesi olur’ dedi
DEVA Partili Yeneroğlu: AKP milletvekili iken kayıpları sorduğum bir başsavcı, bana “her devletin bir arka bahçesi olur’ dedi
Almanya'da üç parti anlaştı: İddialı ve dayanıklı bir koalisyon sözleşmesi imzalayabiliriz
Almanya'da üç parti anlaştı: İddialı ve dayanıklı bir koalisyon sözleşmesi imzalayabiliriz
Kulis: AKP'liler oy verme sisteminin değişmesini tartışıyor
Kulis: AKP'liler oy verme sisteminin değişmesini tartışıyor
İşte AKP döneminde vakıflara verilen taşınmazların tam listesi
İşte AKP döneminde vakıflara verilen taşınmazların tam listesi
"AKP, MHP'nin itirazıyla Siyasi Partiler ve Seçim Kanunu'nda bazı düzenlemelerden vazgeçti"
"AKP, MHP'nin itirazıyla Siyasi Partiler ve Seçim Kanunu'nda bazı düzenlemelerden vazgeçti"
AKP'de oy verme sisteminin değişmesi tartışılıyor: Zarfsız oy kullanmayı önermeyi düşünüyoruz
AKP'de oy verme sisteminin değişmesi tartışılıyor: Zarfsız oy kullanmayı önermeyi düşünüyoruz
CHP'den ‘acil reçete’: İlk 1 yılda ne yapacak?
CHP'den ‘acil reçete’: İlk 1 yılda ne yapacak?
Prof. Dr. Sencer Ayata anlatıyor: Almanya seçimleri yeni bir sol dalgayı mı haber veriyor?
Prof. Dr. Sencer Ayata anlatıyor: Almanya seçimleri yeni bir sol dalgayı mı haber veriyor?
DEVA Partisi Genel Başkan Yardımcısı Aydemir: Gaziantep sanayicisinin yanında olacağız
DEVA Partisi Genel Başkan Yardımcısı Aydemir: Gaziantep sanayicisinin yanında olacağız
KKTC'de hükûmet düştü
KKTC'de hükûmet düştü
Erdoğan, AKP milletvekillerinin yüzde 70’ini yeniden aday göstermeyecek
Erdoğan, AKP milletvekillerinin yüzde 70’ini yeniden aday göstermeyecek
AKP'li vekillerin de arasında olduğu 5 bin kişi arabulucu oldu
AKP'li vekillerin de arasında olduğu 5 bin kişi arabulucu oldu
Newsweek: Türkiye NATO için bir sorun haline geliyor, ABD dikkat etmeli
Newsweek: Türkiye NATO için bir sorun haline geliyor, ABD dikkat etmeli
Aykan Erdemir: Erdoğan, Birleşmiş Milletler’le resmen alay etti
Aykan Erdemir: Erdoğan, Birleşmiş Milletler’le resmen alay etti
Millet İttifakı dimdik ayakta
Millet İttifakı dimdik ayakta
Irak seçimlerinde halkın yüzde 59'u sandık başına gitmedi
Irak seçimlerinde halkın yüzde 59'u sandık başına gitmedi
Sünni islamcılara destek endişe yaratıyor
Sünni islamcılara destek endişe yaratıyor
“Türkiye’nin IŞİD ile mücadelesi gerçek değil"
“Türkiye’nin IŞİD ile mücadelesi gerçek değil"
İran: 120 kilo, yüzde 20 zenginleştirilmiş uranyuma sahibiz
İran: 120 kilo, yüzde 20 zenginleştirilmiş uranyuma sahibiz
Türkiye'nin çözülmeyecek hiçbir sorunu yoktur; güvenin!
Türkiye'nin çözülmeyecek hiçbir sorunu yoktur; güvenin!
MHP’nin üye sayısında 2 bin 146 düşüş, CHP’nin üye sayısında 11 bin artış oldu
MHP’nin üye sayısında 2 bin 146 düşüş, CHP’nin üye sayısında 11 bin artış oldu
DP ilçe başkanı, Mustafa Armağan’ın Gaziantep’e gelmesine tepki gösterdi
DP ilçe başkanı, Mustafa Armağan’ın Gaziantep’e gelmesine tepki gösterdi
Zafer Partisi Gaziantep kurucu il başkanı İzzettin Kocalar 
Zafer Partisi Gaziantep kurucu il başkanı İzzettin Kocalar 
Türkiye-Yunanistan istişari görüşmeleri 6 Ekim'de yapılacak
Türkiye-Yunanistan istişari görüşmeleri 6 Ekim'de yapılacak
Milletvekili dokunulmazlık dosya sayısı 1359'a ulaştı
Milletvekili dokunulmazlık dosya sayısı 1359'a ulaştı