Burun anatomisindeki farklılıklar Covid-19 sonrası 'kalıcı koku kaybı' riskini artırıyor

Prof. Dr. Altundağ ve ekibince yapılan araştırma, burun anatomisindeki farklılığın, Covid-19 sonrası koku alma bozukluğunun kalıcı olma riskini etkilediğini gösterdi.

Cumhuriyet > Sağlık - 26 Ekim 2020

Kulak Burun Boğaz, Baş Boyun Cerrahisi Uzmanı Prof. Dr. Aytuğ Altundağ ve ekibince yapılan araştırma, burun anatomisinin farklı olması nedeniyle koku alanı daha geniş ve koku alma hacmi daha büyük olanlarda, yeni tip koronavirüs (Covid-19) sonrası koku alma bozukluğunun kalıcı olma riskinin daha yüksek olduğunu ortaya koydu.

Dünyayı etkisi altına alan Covid-19 salgınının en önemli semptomlarından birinin koku kaybı olduğu biliniyor. Tıp dilinde "anozmi" olarak adlandırılan bu durum, birçok araştırmaya da konu oldu.

Biruni Üniversitesi Tıp Fakültesi Öğretim Üyesi ve Acıbadem Hastanesi Kulak Burun Boğaz, Baş Boyun Cerrahisi Uzmanı Prof. Dr. Aytuğ Altundağ'ın aralarında nöroloji ve radyoloji alanından uzmanların bulunduğu ekiple gerçekleştirdiği araştırmada, Covid-19 geçirenlerde koku kaybının kalıcı olup olmadığına yoğunlaşıldı.

Bunun üzerine ekip tarafından, 29'u sağlıklı olmak üzere, 24'ü Kovid-19'a, 38'i ise diğer virüslere bağlı koku alma bozukluğu olan kişilerin burun anatomileri incelendi.

Prof. Dr. Altundağ ve ekibi, incelemelerinin sonucunda, burun anatomisinin farklı olması nedeniyle koku alanı daha geniş ve koku alma hacmi daha büyük olan kişilerde, Kovid-19 sonrası koku alma bozukluğunun kalıcı olma riskinin daha yüksek olduğunu gözlemledi.

Türk bilim insanlarının "Covid-19 hastalarında koku alanı ölçümleri" başlıklı bu araştırması Amerikan Kulak Burun Boğaz Cemiyeti'nin resmi yayın organı olan "Otolaryngology-Head and Neck Surgery" adlı hakemli dergide de yayımlandı.

"COVİD-19'a yakalanmadan önce çok rahat koku aldıklarını söylediler"

Prof. Dr. Aytuğ Altundağ, Covid-19'da koku alma bozukluğuna dair ilk bulguların salgının ilk açıklandığı Aralık 2019'dan itibaren tespit edildiğini ancak Şubat 2020'den sonra dünyada yoğun olarak rapor edilmeye başlandığını dile getirdi.

Kendilerinin de martın sonunda Türkiye'deki gerekli kurumları ve toplumu, "Eğer ani koku alma bozukluğunuz varsa viral enfeksiyon geçirebilirsiniz. Bu geçirdiğiniz viral enfeksiyonun da Kovid-19 olma ihtimali çok yüksek." diyerek uyardıklarını anlatan Altundağ, ilerleyen süreçte bunun aslında çok temel bir bulgu olduğunun ve Covid-19 hastalarının birçoğunda geçici olarak yaşandığının görüldüğünü ifade etti.

Prof. Dr. Altundağ, zaman içerisinde bir grup hastada bu durumun "uzamış koku alma bozukluğu" olarak ortaya çıktığını, martta Covid-19'u atlatıp hala koku alma bozukluğu devam eden hastalar bulunduğunu, bu hastaların hem genç hem de yaşlı hastalar olabildiğini kaydetti.

Uzamış koku alma bozukluğu yaşayan vakalar üzerine ekip arkadaşlarıyla bilimsel hipotezlerini bir çalışmaya dönüştürdüklerini aktaran Altundağ, şöyle konuştu:

"'Covid-19 bulguları uzamış hastalarda, koku alma bozukluğu geçmeyen hastalarda nasıl bir ortak bulgu ve problem var?' diye baktık. Aslında daha önce bildirilen bir şey vardı; ACE2 reseptörünün koku alanında çok yoğun bulunduğu. Biz de çalışmamızda bu kişilerin burun anatomisinde bir farklılık gördük. Koku alanı daha geniş, koku alma hacmi daha büyük olan hastalarda kalıcı koku alma bozukluğu riski de çok daha fazla. Bu insanlarla konuştuğumuzda öncesinde çok iyi, çok rahat koku aldıklarını söylediler. Bunun avantajını nasıl sağladıklarına baktığımızda da daha fazla koku reseptör hücresi içeren bir burun anatomisi vardı bu insanlarda. Bunu gözlemlemiş olduk. Biz, insanın savunma mekanizması mücadelede virüsü nerede karşılıyor, burunda mı karşılıyor, akciğere ne hızla gidiyor ve beyne doğru koku alma yolunu kullanarak mı gidiyor, bu mantıkla araştırmaya başladık ve burundaki yolları inceledik. Hastalarda da bu farklılıkları araştırmayla saptamış olduk."

"Genç-yaşlı demeden, kalıcı koku alma bozukluğunuz olabilir"

Prof. Dr. Aytuğ Altundağ, araştırmada gözlemledikleri hastaların Kovid-19'u atlatan, hastalıkla ilgili diğer şikayetleri geçen fakat koku alma bozuklukları hala devam eden kişiler olduklarını, bunların bir bölümünün kısmi olarak koku alma duyularını geri kazandığını, bir kısmının ise henüz geri kazanamadığını dile getirdi.

Uzamış Covid-19 yani Covid-19'a bağlı beyin sisi bulguları, "kafam sersem-sepet" hali, kronik yorgunluk durumu gibi kavramların sıkça tartışılan konular olduğuna, bugünlerde ise koku alma bozukluğunun da bazı hastalarda kalıcı olup olmayacağı üzerine gözlemlerin yapıldığına işaret eden Altundağ, şu değerlendirmelerde bulundu:

"Aslında kış dönemi yaklaşırken tüm viral enfeksiyonlarda bazı bireylerde kalıcı koku alma bozukluklarını görebiliyoruz. İnsanları tekrar uyarmak gerekiyor; genç-yaşlı demeden, bu hastalığa bağlı, iyileşmeyen kalıcı koku alma bozukluğunuz olabilir. Evet, oran düşüktür. Normal Covid-19 enfeksiyonunda çok hızlı olarak koku duyusu geri gelir ama burnunuzda bir anatomik farklılık varsa, olfaktör kleft dediğimiz koku yarığında bir genişleme varsa kokuyla ilgili hasarlarınızın da daha uzun sürebileceğini bilmeniz gerekiyor."

Prof. Dr. Altundağ, burundaki anatomik farklılık ve koku yarığındaki genişlemeye ilişkin şu bilgileri verdi:

"Burnumuzun girişinde koku hücreleri yoktur. Koku hücreleri sadece burnumuzun çatı kısmında vardır. Bu burun çatısındaki koku yarığı dediğimiz alan daha geniş bu insanlarda. Daha geniş olunca daha çok ACE2 reseptörü oluyor o bölgede. Koronavirüs de hücre içine girerken ACE2 reseptörünü kullanıyor. Dolayısıyla ya akciğere ya da burun dikine yani koku alanına doğru gidecek. Burunda yoğunluk bulduğu için de oraya gidiyor ve virüsle savaş burunda başlıyor. Koku alma bozukluğu yaşayanlar yani savaşı yukarıda yaşayan hastalarda koronavirüsün klinik şiddetinin daha hafif olduğuna dair çalışmalar da var. Çünkü akciğere inmek yerine yukarıdalar."

Covid-19 sürecinde sigara içilmemesinin önemine dikkati çeken Altundağ, sigaranın burundaki bariyerleri ve burnun savunma mekanizmasını bozduğunu vurguladı.

Burnun koronavirüsün bir ön cephesi olduğunu belirten Altundağ, "Burunda izole edebilirse çok daha klinik şiddeti hafif, belki de ayaktan geçirecektir. Zaten asemptomatik veya taşıyıcı dediğimiz pek çok vakada aslında bunu gördük. Herhangi bir öksürük, nefes darlığı bulgusu yok sadece koku alma bozukluğu var. O yüzden burun anatomisinin virüsleri algılamada çok önemli olduğunu düşünüyoruz." diye konuştu.

Koku duyusunu geri kazanabilmek için "koklama egzersizleri" önerisi

Salgının başından bu yana, oluşturdukları küresel kimyasal algılar çalışma grubu ile çok uluslu ve çok merkezli çalışmalar yaptıklarını, son araştırmalarında bu çalışmalarındaki bilgilerden de faydalandıklarını anlatan Altundağ, gerçekleştirdikleri bu çalışmanın, özellikle virüslere bağlı kimyasal ve koku alma duyularına dair hasarların algılanmasında çok faydalı olacağını düşündüklerinin altını çizdi.

Prof. Dr. Aytuğ Altundağ, Kovid-19'u atlattıktan sonra koku alma duyusu geri gelmeyen kişilere şu tavsiyelerde bulundu:

"Koku duyunuz hızlı geri geliyorsa endişelenmenize gerek yok. Fakat Kovid-19 enfeksiyonunuz geçti ve hala koku alma duyunuz geri gelmediyse mutlaka evde koklama egzersizleri yapın. Koklama egzersizleri kokunun geri kazanılmasında çok önemli. Mevcut kokularla uçucu yağlarla yapabilirsiniz veya bulduğunuz normal kokularla yapabilirsiniz. Kokuları koklamak ve oradaki hücrelerin yenilenmesini sağlamak çok önemli. Çünkü koku hücreleri kendini yenileyebilen sinir hücreleri. Biz bu avantajdan yararlanıyoruz. O yüzden hastalar beklemesinler evde mutlaka kokularla egzersiz yapsınlar."

Kendisine koku kaybı nedeniyle başvuran hastalarda koku egzersizi yöntemini denediklerini ve birçok kişiyi tedavi ettiklerini ifade eden Altundağ, "Bunu da nereden biliyoruz? Daha önceki influenza ve rinovirüs hastalarındaki o tecrübelerimizi Kovid-19 hastalarında kullandık. Çok az bir kısmında tedaviye cevap vermeyenler var. Onları da şu anda takip ediyoruz ama büyük bir kısmı geri geliyor. Bu bizim için sevindirici." şeklinde konuştu.

Öte yandan Altundağ, yaptıkları çalışmayı genişleterek ikinci bir araştırma daha gerçekleştirdiklerini ve onun da bir radyoloji dergisinde yayımlandığını dile getirdi.

İkinci çalışmalarında Covid-19 geçirdikten sonra koku alma bozukluğu gelişen ve gelişmeyen kişileri baz aldıklarını aktaran Altundağ, bu araştırmada da koku alma bozukluğu oluşan bireylerde koku alanının daha geniş olduğunun saptandığını sözlerine ekledi.

Captcha işaretlenmemiş.
Diğer Haberler
Araştırma: Koronavirüs'ü çocuklar hafif semptomlarla atlatıyor
Araştırma: Koronavirüs'ü çocuklar hafif semptomlarla atlatıyor
Gönüllülere verilen ilk doz aşıdan 42 gün sonra etkililik oranı arttı
Gönüllülere verilen ilk doz aşıdan 42 gün sonra etkililik oranı arttı
Sanko Üniversitesi Dr. Öğretim Üyesi Elif Yıldırım: "Roza hastalığı, kontrol altında tutulabiliyor"
Sanko Üniversitesi Dr. Öğretim Üyesi Elif Yıldırım: "Roza hastalığı, kontrol altında tutulabiliyor"
ATO Başkanı Karakoç: Covid-19 hastalarını yatak boşaldığında çağırıyoruz
ATO Başkanı Karakoç: Covid-19 hastalarını yatak boşaldığında çağırıyoruz
Dünya Sağlık Örgütü'nden 'aşı' açıklaması: Tünelin sonundaki ışık daha da parlaklaşıyor
Dünya Sağlık Örgütü'nden 'aşı' açıklaması: Tünelin sonundaki ışık daha da parlaklaşıyor
FMF hastaları dikkat! Soğuk, hastalığı tetikliyor
FMF hastaları dikkat! Soğuk, hastalığı tetikliyor
İBB: Bulaşıcı hastalıktan ölüm sayısı sadece İstanbul'da 201
İBB: Bulaşıcı hastalıktan ölüm sayısı sadece İstanbul'da 201
En yüksek günlük can kaybı açıklandı; 6 bin 713 yeni 'hasta' tespit edildi!
En yüksek günlük can kaybı açıklandı; 6 bin 713 yeni 'hasta' tespit edildi!
Türk Eczacıları Birliği'nden aşı açıklaması: “Herkes güvende olana kadar kimse güvende değil”
Türk Eczacıları Birliği'nden aşı açıklaması: “Herkes güvende olana kadar kimse güvende değil”
"İmamoğlu'nun verileri gerçek, Sağlık Bakanlığı bunu saklıyor"
"İmamoğlu'nun verileri gerçek, Sağlık Bakanlığı bunu saklıyor"
Çin aşısı Ankara’da gönüllüler üzerinde denenmeye başlandı
Çin aşısı Ankara’da gönüllüler üzerinde denenmeye başlandı
Sağlık Bakanlığı harekete geçmişti: Test ücretleri nasıl geri alınacak?
Sağlık Bakanlığı harekete geçmişti: Test ücretleri nasıl geri alınacak?
Sağlık Bakanı Koca: Sayılar düşmezse yasaklar genişler
Sağlık Bakanı Koca: Sayılar düşmezse yasaklar genişler
"Pfizer ve Moderna'nın aşılarından daha uygun fiyatlı olacak"
"Pfizer ve Moderna'nın aşılarından daha uygun fiyatlı olacak"
Bakan Koca açıkladı: Günlük 'hasta' sayısı 6 bini geçti
Bakan Koca açıkladı: Günlük 'hasta' sayısı 6 bini geçti
Sağlıkçılar yorgun, mutsuz
Sağlıkçılar yorgun, mutsuz
Koronavirüs aşısında onaylar bekleniyor; dört ülke aşılama planlarını şimdiden belirledi
Koronavirüs aşısında onaylar bekleniyor; dört ülke aşılama planlarını şimdiden belirledi
139 kişi daha hayatını kaybetti, hasta sayısı 6 bini aştı
139 kişi daha hayatını kaybetti, hasta sayısı 6 bini aştı
Prof. Dr. Müftüoğlu, Sağlık Bakanı ile görüşmesini yazdı: Aşı ücretsiz yapılacak
Prof. Dr. Müftüoğlu, Sağlık Bakanı ile görüşmesini yazdı: Aşı ücretsiz yapılacak
"Genç-yaşlı hasta arasında ayrım noktasındayız"
"Genç-yaşlı hasta arasında ayrım noktasındayız"
Korona, sağlık çalışanları için meslek hastalığı olacak
Korona, sağlık çalışanları için meslek hastalığı olacak
Maskenin ömrü, yalnızca 3-4 saat
Maskenin ömrü, yalnızca 3-4 saat
Risk grubundan 5 milyon kişiye aşı bedava
Risk grubundan 5 milyon kişiye aşı bedava
Pfizer, Covid-19 aşısını -70 derecede kuru buzla paketleyip dağıtacak
Pfizer, Covid-19 aşısını -70 derecede kuru buzla paketleyip dağıtacak
Çin'den getirilen aşı İnönü Üniversitesi’nde uygulanıyor
Çin'den getirilen aşı İnönü Üniversitesi’nde uygulanıyor
Bilim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Özlü: İkinci bir pik yaşıyoruz, hasta ve ağır hasta sayılarımız artıyor
Bilim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Özlü: İkinci bir pik yaşıyoruz, hasta ve ağır hasta sayılarımız artıyor
DSÖ yetkilisi üçüncü dalgaya karşı uyardı: Normalleşmek için Koronavirüs vakalarının düşük kalmasını beklemelisiniz
DSÖ yetkilisi üçüncü dalgaya karşı uyardı: Normalleşmek için Koronavirüs vakalarının düşük kalmasını beklemelisiniz
TTB: Günlük pozitif vaka sayısı 50 bine yaklaştı, her 10 dakikada bir kişi yaşamını yitiriyor
TTB: Günlük pozitif vaka sayısı 50 bine yaklaştı, her 10 dakikada bir kişi yaşamını yitiriyor
DSÖ, Remdesivir konusunda açıklama yayınladı: Covid hastalarına vermeyin
DSÖ, Remdesivir konusunda açıklama yayınladı: Covid hastalarına vermeyin
Bakan Koca, PCR testindeki yüksek ücreti yalanladı ama faturalar ortada
Bakan Koca, PCR testindeki yüksek ücreti yalanladı ama faturalar ortada
"Remdesivir karaborsada 5 bin TL'den başlıyor"
"Remdesivir karaborsada 5 bin TL'den başlıyor"
Özlü: Bıçak kemiğe dayandı, bir şey yokmuş gibi davranmaya devam edersek giderek kapanacağız
Özlü: Bıçak kemiğe dayandı, bir şey yokmuş gibi davranmaya devam edersek giderek kapanacağız
Bilim Kurulu Üyesi Kayıpmaz: Virüsün bulaşma hızı ilk zamanlara göre daha da arttı
Bilim Kurulu Üyesi Kayıpmaz: Virüsün bulaşma hızı ilk zamanlara göre daha da arttı
123 kişi daha hayatını kaybetti, 4542 yeni 'hasta' tespit edildi
123 kişi daha hayatını kaybetti, 4542 yeni 'hasta' tespit edildi
Sağlık Bakanı Fahrettin Koca: Önce kendim aşı yaptırırım
Sağlık Bakanı Fahrettin Koca: Önce kendim aşı yaptırırım
DSÖ’den açıklama: Avrupa'da her 17 saniyede bir kişi koronavirüsten ölüyor
DSÖ’den açıklama: Avrupa'da her 17 saniyede bir kişi koronavirüsten ölüyor
300 milyon doz karşılığında 4,65 milyar Avro ödenecek
300 milyon doz karşılığında 4,65 milyar Avro ödenecek
Gerçekten çok büyük bir dalga geliyor
Gerçekten çok büyük bir dalga geliyor
SANKO Üniversitesi’nin konuğu Prof. Dr. Nermin Olgun: “Dünyada diyabetli hasta sayısı ile diyabet hemşiresinin önemi de artıyor”
SANKO Üniversitesi’nin konuğu Prof. Dr. Nermin Olgun: “Dünyada diyabetli hasta sayısı ile diyabet hemşiresinin önemi de artıyor”
Aşı sorunu bir an önce çözümlenmeli
Aşı sorunu bir an önce çözümlenmeli
Koronavirüs bulaşma riskini yüzde 70 oranında azaltan yöntem belli oldu
Koronavirüs bulaşma riskini yüzde 70 oranında azaltan yöntem belli oldu
Bilim dünyasında gargara tartışması: Virüsü öldürme ihtimali söz konusu değil
Bilim dünyasında gargara tartışması: Virüsü öldürme ihtimali söz konusu değil
Sağlık Bakanı Koca: Aralık ayında 10 milyon Çin aşısı alabileceğiz
Sağlık Bakanı Koca: Aralık ayında 10 milyon Çin aşısı alabileceğiz
116 kişi daha hayatını kaybetti, 'hasta' sayısı 4 bini geçti!
116 kişi daha hayatını kaybetti, 'hasta' sayısı 4 bini geçti!
Koronavirüs aşısı aralık ayında hazır olacak
Koronavirüs aşısı aralık ayında hazır olacak
Pfizer/BioNTech aşısında yüzde 95'in üzerinde koruma sağladı
Pfizer/BioNTech aşısında yüzde 95'in üzerinde koruma sağladı
Koca: 29 Temmuz'dan bu yana ağır hasta sayımız 8 kat arttı, vefat eden sayısı 8 kat arttı
Koca: 29 Temmuz'dan bu yana ağır hasta sayımız 8 kat arttı, vefat eden sayısı 8 kat arttı
Prof. Dr. Gönen'den iki hafta uyarısı: Aile içerisinde bile gerekirse maske ile oturulsun
Prof. Dr. Gönen'den iki hafta uyarısı: Aile içerisinde bile gerekirse maske ile oturulsun