58 yıllık çınara veda

1963 yılından bugüne 58 yıldır perdelerini aralıksız açan AST, tiyatrosuna veda etmek zorunda kaldı... Ancak o binada şimdi anılar kol geziyor...

Cumhuriyet > Kültür-Sanat - 10 Aralık 2020

Ankara’nın en işlek meydanlarından Kızılay’da, Ihlamur Sokak’ın köşesindeki Ankara Sanat Tiyatrosu’nda (AST) şimdilerde “gölgeler” konuşuyor. Bir 6 Aralık günü Asaf Çiyiltepe tarafından kurulan tiyatronun yine bir 6 Aralık günü boşalan sahnesinde, bir döneme damgasını vurmuş nice sanatçının replikleri, binanın önünden geçen Ankaralının kulağına fısıldıyor.

Uğur Mumcu’dan Faruk Erem’e, Yaşar Kemal’den Sabahattin Ali’ye değin pek çok yazarın oyunlarının sahnelendiği o salon, Ankaralının hafızasında artık hep o repliklerle hatırlanacak. Koronavirüs salgını en çok sanat camiasını vurdu. Ancak Türkiye’de sanat camiası bugüne değin salt salgınla mücadele etmedi. Özellikle tiyatro sanatı ne yazık ki günden güne eridi. Özel tiyatrolar perde açabilmek için Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın desteğini beklerken, aralarında AST gibi nice tiyatroya gereken destek yapılmadı.

Tiyatrocular, her zorluğa karşın AST’ı yaşatabilmek, perdelerini sonuna değin açabilmek için çabaladı. Çok değil, 2000’li yılların başında da AST’ın binası boşaltılmak istenmiş, yerine alışveriş merkezi veya otoparkın yapılması planlanmış ancak o zaman da sanatçılar, Ankaralılar ile el ele vererek “Tiyatromuza sahip çıkıyoruz” diyerek bu duruma engel olmuştu. Ancak artan ekonomik koşullar nedeniyle 6 Aralık 1963 yılında, Asaf Çiyiltepe ve arkadaşları tarafından “devrimci ve ilerici bir tiyatro olarak” kurulan AST, yine bir 6 Aralık günü boşaltıldı.

Kimler geldi kimler geçti...

Asaf Çiyiltepe, tiyatroyu kurduktan çok kısa bir süre sonra, 1967 yılındaki doğu turnesine giderken geçirdiği bir trafik kazası sonucu yaşamını yitirdi. Bunun üzerine tiyatronun sanat yönetmenliğini Güner Sümer, Sümer’den sonra da Rutkay Aziz üstlendi. Rutkay Aziz, pek çok oyunun yönetmenliğine imza atarken, sahnede de Ankaralı ile buluştu.

O dönemlerde, çağdaş dünya klasiklerinden pek çok oyun sahnelendi AST’ta. Özellikle “Brecht-Gorki Tiyatrosu” kimliği kazandı. Genco Erkal, Ergin Orbey, Çetin Öner, Rutkay Aziz ve Yılmaz Onay gibi sanatçı ve yönetmenlerin yanında, Osman Şengezer ve Yücel Tanyeri gibi sahne tasarımcıları gibi Timur Selçuk gibi bestecilerin yolu da o sahneden geçti. 1971-1972 sezonunda Bertolt Brecht’in yazdığı, Yılmaz Onay’ın yönettiği “Hitler Rejiminin Korku ve Sefaleti” adlı oyunla, sıkıyönetim tarafından gözaltına alındı oyuncular. 1974-1975 sezonunda da AST Türk tiyatro tarihine deyim yerindeyse damga vurdu.

AST’ın oyuncuları, Maksim Gorki’nin aynı isimli romanından Bertolt Brecht’in oyunlaştırdığı “Ana” adlı oyunu Rutkay Aziz rejisi ile sahneye taşıdı. Ve bu oyunda dillendirilen “1 Mayıs Marşı”, seyircilerin oyundan çıkarken hep bir ağızdan söylemesiyle Türkiye’ye mal oldu. Bu marş bugün hâlâ her 1 Mayıs İşçi ve Emekçi Bayramı’nda hep bir ağızdan söyleniyor. Ancak ne yazık ki tam 58 yıldır Uğur Mumcu’dan Faruk Erem’e, Yaşar Kemal’den Sabahattin Ali’ye değin pek çok yazarın oyunlarının sahnelendiği o salon, Ankaralının hafızasında artık hep o repliklerle, oyun müzikleriyle hatırlanacak bundan sonra.

‘AST yaşasın’

AST ile yolu kesişenlerden biri de tiyatro sanatçısı Genco Erkal. 1965 yılında Türkiye’nin ilk tek kişilik oyunu olan “Bir Delinin Hatıra Defteri” adlı oyunu ilk kez AST’ta oynadı Erkal. Erkal, o dönemi ve sahnenin kapatılmasını şu sözlerle değerlendiriyor: “AST salonu elden gitti dedikleri an yüreğim sıkıştı. Tiyatromuzun yakın tarihinin yüz akı, bunca önemli oyuncu, yazar, besteci ve yönetmene ev sahipliği yapmış bir salon bu kadar kolay gözden çıkarılabilir mi? 60 yıllık sanat hayatımın en verimli üç yılını orada yaşadım. 1965 yılında ülkemizin ilk tek kişilik oyunu olan Bir Delinin Hatıra Defteri’ni o salonda oynadım. Ardından ilk Brecht yorumum olan, Asaf Çiyiltepe’nin yönettiği Arturo Ui’nin Önlenebilir Yükselişi geldi.

O dönem AST’ın çok güçlü bir kadrosu vardı. Başrolünü Erkan Yücel’in oynadığı ‘Pazar Gezintisi’ni o kadroyla sahneledim. Son oyunum ise Orhan Duru’nun uyarladığı ‘Durdurun Dünyayı İnecek Var’dır. Ankara’nın sanat yaşamında o yıllar AST bir güneş gibi doğmuştur. Her oyunu olay olur, haftalık biletler çıktığında bir iki saat içinde tükenirdi. İstanbul’a turneye gittiğimizde, bir aylık biletlerin satışa çıkacağı gün 200 metrelik kuyruk oluştuğunu bilirim. Biletler maç bileti gibi karaborsaya düşerdi. Bu tiyatro salonu, restore edilerek mutlaka yaşatılmalıdır. Önümüzde çok güzel bir örnek var. İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu aynı tehlikeyi yaşayan Kenter Tiyatrosu’na nasıl sahip çıkıp salonu kurtardıysa şimdi aynı görev Ankara Büyükşehir Belediyesi’ne düşüyor. Zaten tiyatro binaları konusunda birçok yıkım sonucu aşırı derecede fakirleşmiş bulunuyoruz, bir de bu değerli yapıyı kaybetmeyelim. AST yaşasın.”

‘Yüzyıllarca ışık tutsun’

AST’ta tam 25 yıl görev alan tiyatro sanatçısı Altan Erkekli de şunları söyledi: “1975 girişli birinci sınıf öğrencisiyken, Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Tiyatro Bölümü’nde, Sevgili Rutkay Aziz’in beni izleyip, Maksim Gorki’nin “Ana” adlı oyununda, “Pavel” rolüyle sahneye çıkardığı, o devlerle beraber AST’ta başlayan serüvenim, 25 yıl sahne üstü ve gerisindeki görevlerle devam etti. Beni var eden yerdir AST. Geniş kitlelerle buluşturup, ödüller almamı sağlayan yer... Emeği geçen herkese sonsuz teşekkür ediyorum. AST, Ankara’nın simgesidir. Türk tiyatrosunun simgesidir. Sahnesini elbette açık havada, çadır tiyatrosunda da sürdürür ama o bina Ankaralının kalbinde, tiyatroya gönül vermiş insanların yüreğinde yaşamalıdır. Bakanlık, yerel yönetimler, Ankara’nın önde gelen ticari kuruluşları, ortak akılla bir çözüm bularak o sahneyi yeniden Ankara’ya armağan etmelidir. Bu simgenin yüzyıllarca ışık tutmasını istiyorum.”

‘Görüşmeler devam ediyor’

AST’ın salonunu kapatmasına belediyeler de sessiz kalmadı. Ankara Büyükşehir Belediyesi, bir yandan AST’ın yeniden salonuna kavuşması için yetkililer ve binanın sahibiyle görüşmelerini sürdürürken, diğer yandan salgın nedeniyle zor günler yaşayan diğer tiyatrolara da yardımcı olmaya çalışıyor. Belediye, bu kapsamda 37 tiyatronun oyunlarını da satın aldı. Oyunlar ABB TV’de sanatseverlerin beğenisine sunulacak.

‘Desteğe hazırız’

Çankaya Belediye Başkanı Alper Taşdelen de AST için her türlü desteği vermeye hazır olduklarını ifade etti. Taşdelen, “AST, hepimizin yetişmesinde etkisi olan bir kültür ve sanat mirası; bir aydınlanma köprüsüdür. Belediye olarak bizden talep edilen desteği vermeye hazırız. Benim ilk tiyatro izlediğim yerdir. Aziz Nesin’lerin, Uğur Mumcu’ların hiçbir yerde oynanmayan oyunlarının sahne aldığı yerdir. Orada sorun mal sahibi ile ilgili. Şu an Bilkent Sahne’ye taşındılar. Ancak biz AST’ın Ihlamur Sokak’ta perde açmaya devam etmesini istiyoruz” ifadelerini kullandı. Mersin Mezitli Belediye Başkanı Neşet Tarhan da “Biz AST’ı oyunlarını nisan-mayıs ayı gibi açmayı planladığımız kültür merkezimizde oynamaları için davet ediyoruz. Destek vermekten onur duyarız” dedi.

Captcha işaretlenmemiş.
Diğer Haberler
Gaziantep Sanat-Edebiyat Dergisi yayında
Gaziantep Sanat-Edebiyat Dergisi yayında
78. Altın Küre Ödülleri sahiplerini buldu
78. Altın Küre Ödülleri sahiplerini buldu
Anadolu'nun 412 eseri daha Türkiye'ye getirildi
Anadolu'nun 412 eseri daha Türkiye'ye getirildi
Kilis’te 63 yıldır kapalı olan Sinagog 2 milyon TL’ye restore edildi
Kilis’te 63 yıldır kapalı olan Sinagog 2 milyon TL’ye restore edildi
Özel koleksiyondaki Van Gogh resmi ilk defa görüntülendi
Özel koleksiyondaki Van Gogh resmi ilk defa görüntülendi
Doğan Hızlan, Gaziantep Arkeoloji Enstitüsü’nü yazdı
Doğan Hızlan, Gaziantep Arkeoloji Enstitüsü’nü yazdı
Kültür varlıklarımız hızla tahrip ediliyor 
Kültür varlıklarımız hızla tahrip ediliyor 
Göbeklitepe yakınlarındaki gizemli monolit kayboldu
Göbeklitepe yakınlarındaki gizemli monolit kayboldu
Ayıntab Haberleri’nin 2’nci sayısı yayınlandı
Ayıntab Haberleri’nin 2’nci sayısı yayınlandı
Antep’in Hamamları müzede yaşatılıyor
Antep’in Hamamları müzede yaşatılıyor
2021 Altın Küre adayları açıklandı
2021 Altın Küre adayları açıklandı
Gölet projesi, Yesemek’in UNESCO sürecini baltalıyor 
Gölet projesi, Yesemek’in UNESCO sürecini baltalıyor 
Farklı bir mekanda dünya turu
Farklı bir mekanda dünya turu
74. Cannes Film Festivali Covid-19 nedeniyle ertelendi
74. Cannes Film Festivali Covid-19 nedeniyle ertelendi
“Etem Çalışkan Çizgileri ile Atatürk Portreleri” sergisi açıldı
“Etem Çalışkan Çizgileri ile Atatürk Portreleri” sergisi açıldı
Dede Korkut Araştırma Teşvik Ödülü aldı
Dede Korkut Araştırma Teşvik Ödülü aldı
İlk kişisel resim sergilerini evlerinde açtılar
İlk kişisel resim sergilerini evlerinde açtılar
Hergé'nin orijinal resmi 3,2 milyon Avro'ya satıldı
Hergé'nin orijinal resmi 3,2 milyon Avro'ya satıldı
Minik ressamlar ünlü ressamların izinde
Minik ressamlar ünlü ressamların izinde
Ne pandemi ne de savaş onun resim aşkını engelleyemedi
Ne pandemi ne de savaş onun resim aşkını engelleyemedi
Türkiye’de ilk kez Gaziantep konulu sanal sergi açıldı
Türkiye’de ilk kez Gaziantep konulu sanal sergi açıldı
Suriyeli ressam resimlerle kamptaki çocukların yüzünü güldürüyor
Suriyeli ressam resimlerle kamptaki çocukların yüzünü güldürüyor
Haydarpaşa Garı kazılarında gizemli mermer yapı bulundu
Haydarpaşa Garı kazılarında gizemli mermer yapı bulundu
Sular altında kalan kültür mirası Hasankeyf için ‘para’ savunması
Sular altında kalan kültür mirası Hasankeyf için ‘para’ savunması
1700 yıllık Kybele heykeli Türkiye'ye döndü
1700 yıllık Kybele heykeli Türkiye'ye döndü
Bakanlık'tan müzisyenlere destek projesi
Bakanlık'tan müzisyenlere destek projesi
Time'a göre 2020'nin en iyi dizileri
Time'a göre 2020'nin en iyi dizileri
Devletin kültür harcamalarında yüzde 2,5'lik azalış
Devletin kültür harcamalarında yüzde 2,5'lik azalış
Antep Kısa Film Günleri Youtube üzerinden başlayacak
Antep Kısa Film Günleri Youtube üzerinden başlayacak
9. Zeugma Film Festivali çevrimiçi olarak gösterimlere başlıyor
9. Zeugma Film Festivali çevrimiçi olarak gösterimlere başlıyor
GKV'de anılarla Atatürk fotoğrafları sergisi açıldı
GKV'de anılarla Atatürk fotoğrafları sergisi açıldı
Zeugma Mozaik Müzesi’nde “10 Kasım Anılarla Atatürk Sergisi” açıldı
Zeugma Mozaik Müzesi’nde “10 Kasım Anılarla Atatürk Sergisi” açıldı
Tambur kursları yeniden başladı
Tambur kursları yeniden başladı
Bilim, sanat ve bağımsızlık Cumhuriyetin temel taşlarındandır
Bilim, sanat ve bağımsızlık Cumhuriyetin temel taşlarındandır
Yesemek Açık Hava Müzesi, gizli kalmış tarihi bir değere sahip
Yesemek Açık Hava Müzesi, gizli kalmış tarihi bir değere sahip
Ten rengi nedeniyle Güneydoğu dizilerinde oynuyormuş
Ten rengi nedeniyle Güneydoğu dizilerinde oynuyormuş
Sanko AVM, Yöresel Ürün Günleri’ne, 10’uncu kez ev sahipliği yapacak
Sanko AVM, Yöresel Ürün Günleri’ne, 10’uncu kez ev sahipliği yapacak
DTCF’de 440 yazma eser kayıp!
DTCF’de 440 yazma eser kayıp!
Rolleri başlarına dert oluyor
Rolleri başlarına dert oluyor
Benim Adım Melek Dizisi Yönetmeni Cem Akyoldaş: "Dizi devam edecek"
Benim Adım Melek Dizisi Yönetmeni Cem Akyoldaş: "Dizi devam edecek"
Sabun Hanı projesi ve Ben Antep’im filmi ödül aldı
Sabun Hanı projesi ve Ben Antep’im filmi ödül aldı
"Tiyatrolar bakkal gibi muamele görüyor"
"Tiyatrolar bakkal gibi muamele görüyor"
Kültür ve Turizm Bakanlığı 328 özel tiyatroyu destekleyecek
Kültür ve Turizm Bakanlığı 328 özel tiyatroyu destekleyecek
Tiyatro, opera ve bale Covid-19 tedbirleriyle yapılabilecek
Tiyatro, opera ve bale Covid-19 tedbirleriyle yapılabilecek
Vali Gül, “Gençlerin heyecanını ve iddiasını gördük”
Vali Gül, “Gençlerin heyecanını ve iddiasını gördük”
"Altın Güvercin"e uzanan yolda Deniz Özçelik
"Altın Güvercin"e uzanan yolda Deniz Özçelik
TEKNOFEST, Ortadoğu Fuar Merkezi’nde gerçekleşecek
TEKNOFEST, Ortadoğu Fuar Merkezi’nde gerçekleşecek
GastroAntep Hasat Günleri şeflerin workshop gösterileriyle renklendi
GastroAntep Hasat Günleri şeflerin workshop gösterileriyle renklendi